موارد همتايى زوجين در ازدواج

باگذشت حدود یک هفته، آرای شما را بررسی کردیم و دیدیم که 37.7 درصد آرا موافق آشنایی و ازدواج اینترنتی است و 62.3 درصد مخالف. در واقع از بین 120 نظر ثبت شده تا صبح روز یکشنبه، 14نظر به دلیل مشخص نبودن موضع نویسندگان آنها یا نامرتبط بودن به بحث کنار گذاشته شدند. از میان آرای باقی مانده، 40 نفر موافق ازدواج اینترنتی بودند و 66 نفر هم مخالف این نوع آشنایی و ازدواج.

اما بد نیست نظر مشاوران تبیان را هم در این باره بخوانید:

کلمه ازدواج اینترنتی به خودی خود برای بعضی ها بار منفی دارد. همانطور که در نظرات برخی از کاربران دیدیم که نوشته اند ازدواج مقدس تر از آن است که نام آن در فضای اینترنت برده شود یا این که ازدواج اینترنتی بیشتر از یک ماه دوام نمی آورد و ... 

حقیقت این است که در دنیایی که اینترنت جای بسیاری از مراودات رسمی یا دوستانه ما را گرفته، این طور قطعی و سختگیرانه نظر دادن درباره آن نتیجه ای جز شکست ندارد. اینترنت هم مقوله ای است که باید درباره آن فکر کنیم و با رعایت تعادل پیش برویم.

آیا شناخت اینترنتی امکان پذیر است؟

اینترنت و فضای مجازی به خودی خود می تواند محیطی برای آشنایی باشد. درست مثل دانشگاه، اداره، مجالس خانوادگی و... اما آنچه این محیط را با محیط های دیگر متفاوت می کند سطح شناختی است که شما از آن به دست می آورید.

ما بسته به محیط هایی که افراد را در آن می بینیم، شناخت و قضاوت های متفاوتی داریم. مثلا شناختی که شما از همکارتان در محیط کار به دست می آورید بسیار متفاوت از وقتی است که همان همکار را در یک مهمانی خانوادگی ملاقات کنید. بنابراین هر قدر روابط رو در رو تر، نزدیک تر و خانوادگی تر باشند، شناخت همه جانبه تری به ما می دهند.

اما اینترنت هیچ کدام از این مزایا را ندارد در عوض تنها مزیت بزرگی که دارد، وسیع بودن فضای ارتباطی آن است و گزینه های زیادی که برای انتخاب پیش روی شما قرار می دهد.

نکاتی که باید در یک رابطه اینترنتی بدانید:

1- وقتی وارد اینترنت می شوید، باید خیلی خیلی هوشیارتر از وقتی باشید که در محیط های دیگر به سر می برید. باید مراقب نقاب ها باشید و خیلی دیرتر از حالت عادی اعتماد کنید. همیشه انتظار این را داشته باشید که طرف مقابلتان آن شخصیتی که فکر می کنید نداشته باشد. خیلی از کاربران به خصوص خانم ها، این طور مواقع استثنا قائل می شوند و می گویند: طرف من با بقیه فرق دارد. این جمله را از ذهنتان بیرون کنید. اگر اینترنت را برای آشنایی انتخاب کرده اید و می خواهید در یک فضای پاک و سالم تا ازدواج پیش بروید، چاره ای ندارید جز این که دیر اعتماد کنید. خیلی دیر و خیلی محتاطانه.

2- در مدتی که با طرف مقابلتان صحبت می کنید، مراقب باشید صحبتتان از چهارچوب های اخلاقی خارج نشود. ازدواج خیلی وقت ها دامی است که کاربران اینترنت پهن می کنند تا از این طریق هوس های نابجای خود را ارضا کنند. این کار با بیان جملات عاشقانه خارج از حدود، زیرپا گذاشتن عفت، درخواست های نابجایی که همراه با قول و قرار ازدواج مطرح می شوند و رد و بدل کردن عکس هایی که اصطلاحا به آن هرزه نگاری گفته می شود، انجام می گیرد. با خودتان روراست باشید و به صرف این که حرف ازدواج بین شما زده شده این حرمت شکنی ها را نپذیرید.

3- در میان بیماری های روانی، یک سری اختلالات جنسی وجود دارد که با هرزه گویی، تماشای تصاویر مستهجن و پراکنده کردن آنها در میان افراد دیگر مشخص می شود. محیط اینترنت به دلیل این که مجازی است و شخصیت افراد به طور مستقیم شناسایی نمی شود، بستر مناسبی برای این بیماران است. حربه خیلی از این بیماران هم پیشنهاد ازدواج است و بعد از آن، از طریق نزدیکی کلامی ایجاد شده خود را تسکین می دهند. مراقب باشید که به دام این افراد نیفتید و اگر با یکی از آنها آشنا شدید خیلی سریع رابطه را قطع کنید و هرگز تسلیم درخواست های او برای برقراری دوباره رابطه و اظهار پشیمانی اش نشوید.

4- قدم بعدی آگاه کردن خانواده از رابطه است. از همان زمانی که با فرد مورد نظر آشنا شدید و حس کردید این آشنایی در حال عمیق شدن است، خانواده را در جریان بگذارید.

5- اگر نگران قضاوت پدر و مادرتان هستید، تنها راهی که دارید این است که از فرد مقابل بخواهید رابطه را از دنیای مجازی به دنیای واقعی بکشاند و شرایطی را فراهم کند که با نظارت خانواده ها و رسمی شدن رابطه در چهارچوب خواستگاری و ... این رابطه ادامه پیدا کند. در واقع مهم ترین کاری که باید بعد از دیر اعتماد کردن و محتاط بودن انجام دهید، واقعی کردن رابطه است.

6- مراقب عکس هایی که رد و بدل می کنید، کلماتی که می گویید و مدارکی که از خودتان به جا می گذارید باشید تا در صورت سرنگرفتن رابطه، متضرر نشوید.

7- قرار ملاقات اولیه را جایی بگذارید که محیط عمومی باشد و در تمام مدت سعی کنید مسیر گفتگو را هدایت کنید تا به موارد نامرتبط کشیده نشود. دقت کنید که شما حتی در دیدارهای اول هم هنوز نمی توانید به طرف مقابل تان اعتماد کنید.

نکته مهم این است که ازدواج اینترنتی وقتی می تواند شانس موفقیت داشته باشد که فقط و فقط آشنایی اولیه در محیط اینترنت انجام شود و بعد از آن، ملاقات در مکان های عمومی با آگاهی خانواده انجام شود. این آگاهی خانواده ممکن است یک ملاقات غیر رسمی میان خانواده شما با طرف مقابل باشد یا خواستگاری. مهم این است که این آگاهی وجود داشته باشد حالا به هر شکلی که در خانواده شما پسندیده است.

منبع: تبیان

پس فرهنگ به‌معنای مجموعه آداب و رسوم، سنت‌ها، اخلاقیات، مراسم‌ها و... یک قوم و ملت است.  از آنجا که فرهنگ‌ها با هم متفاوت هستند، بایدها و نبایدهای آنها نیز فرق می‌کند. به‌عنوان مثال، بایدها و نبایدها در فرهنگ آذری‌ها بسیار متفاوت‌تر از بایدها و نبایدهای فرهنگ شمالی‌هاست؛ حتی گاهی نباید یکی، باید دیگری است.

انسان در فرهنگ خود به‌طور ناخودآگاه احاطه شده است. از صبح که بیدار می‌شویم این فرهنگ ماست که می‌گوید چطور بیدار شویم و با خانواده چگونه رفتار کنیم، چطور حرف بزنیم و چگونه غذا بخوریم و... هیچ‌کاری نیست که به فرهنگ ارتباط نداشته باشد. بنابراین، لازم است که دختر و پسر از نظر فرهنگ اجتماعی به یکدیگر نزدیک باشند. فاصله‌های فرهنگی زیاد، زندگی آنها را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد.

توصیه کلی این است که اگر دو نفر هم‌ زبان و هم ‌ملیت باشند، بسیار بهتر و راحت‌تر یکدیگر را درک می‌کنند، زیرا معمولاً خلق‌ و خوی افراد با توجه به نوع آب و هوا، موقعیت جغرافیایی و زبانی که دارند شکل می‌گیرند. مثلاً مردم مناطق گرمسیری دارای طبیعتی گرم هستند و بسیار خوش‌اخلاق و مهمان‌ نوازند ولی مردم مناطق سرد، کمتر حرف می‌زنند و بیشتر در خودشان هستند و شاید کمی هم بداخلاق‌تر از دیگران به‌ نظر برسند، چون با سردی طبیعت خو گرفته‌اند. زندگی افراد این دو منطقه با یکدیگر سخت‌تر از زندگی افرادی است که در یک منطقه زندگی می‌کنند.

اگر با خانواده ای مواجه هستید كه از نظر فرهنگی یا قومیت با شما متفاوت هستند و والدین شما با این ازدواج موافق نیستند تحقیق بیشتر را مدنظر قرار دهید. در این راستا می توانید از كسانی كه حرفشان در والدین شما تأثیر دارد استفاده كنید و آنها را «واسطه» قرار دهید و نظرات خود را به آنها انتقال دهید.

توجه داشته باشید اشكال تراشی های بزرگترها در این باره، از سر دلسوزی است. اگر چه این اشكال تراشی ها می تواند بهانه ها، خواسته ها و نظراتی باشد كه خلاف شرع و عقل است و نه نظرات صحیح عاقلانه و دلسوزانه، اما بعید بنظر می رسد آنها ازدواج با كسی از غیر قومیت و فرهنگ خانوادگی خودشان را به اصطلاح «عیب و زشت» بدانند و احتمالاً منظورشان همان «عدم سنخیت فرهنگی» است.

حال اگر دو نفر همه خصوصیات‌شان (که ذکر شده و خواهد شد) با هم همخوانی داشته باشد ولی تناسب فرهنگی نداشته باشند چگونه باید با یکدیگر برخورد کنند تا دچار مشکل نشوند؟ اینجاست که باید سعی کنند با فرهنگ یکدیگر آشنا شده و آن را بپذیرند، این مهم است؛ نه اینکه آن را مسخره کرده و بگویند چه بیخود است‌! اگر این آگاهی و پذیرش باشد، به ‌گونه‌ای هم‌ فرهنگ می‌شوند.

تناسب سیاسی و اجتماعی

کفویت در این موارد بسیار مهم و ضروری است. مثلاً معتقدان به انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی نباید با افراد ضدانقلاب و ضد نظام ـ هرچند که متدین ظاهری باشند ـ ازدواج کنند، زیرا درنهایت دچار مشکل می‌شوند؛ یا باید دست از عقاید خود بردارند و با آنها همرنگ شوند و یا دائم در نزاع و کشمکش باشند. همچنین کسی که اهل علم و بررسی و پژوهش است و می‌خواهد عمر و زندگی‌اش را در راستای مسائل علمی بگذراند و درکل روحیه‌اش یک روحیه کاوشگرانه است، هرگز نباید با فرد و خانواده‌ای وصلت کند که روحیه اجتماعی‌شان یک روحیه تجملاتی و اشرافی است و یا روحیه اجتماعی‌شان با علم، تقوا، زهد و قناعت سنخیت ندارد.

برگرفته از ساج، بهشتی ها

مقدمه

بدون تردید ازدواج بزرگترین ومهم ترین حادثه ی زندگی هر انسانی است . ازدواج در دین اسلام از محبوبترین تکالیف وشادترین وظایف خوشایند بین خالق و مخلوق است ، شاید این ادعا درست باشد که هیچ واجب یا مستحبی تا این اندازه مورد رضایت خالق و مخلوق نیست چنانکه دین اسلام نیز قدر و ارزش والایی برای آن قائل شده است .

هنگامی که عروس و داماد با همدیگر ازدواج می کنند، خاطره های شیرین آن دو شروع می گردد و با عشق و محبت و جشن و سرور همراه می شود ، این پیوند راگرامی می دارند و به همگان اعلام می دارند که دختر و پسری از حالت تجرد به کانون عشق و تأهل قدم گذاشته ، وزندگی زناشوئی را آغاز کرده اند .

بنابراین این جشن باید هر چه بهتر و پسندیده تر برگزار گردد تا خاطره ی خوش آن تا آخر عمر زوج را همراهی کند .

*مقدمات

قبل از عروسی خانواده عروس و داماد همراه عروس و داماد دور هم جمع می شوند و توافقاتی را برای عروسی (زمان ، مکان، نوع برگزاری ، مدعوین) انجام می دهند.

که تذکر و یادآوری مباحث زیر در هر چه بهتر برگزار کردن این مراسم به یاد ماندنی موثر خواهد بود.

_ زمان

امام صادق علیه السلام ، در رابطه با زمان برگزاری مراسم عروسی سفارش می کنند که مراسم شب برگزار شود و اطعام آن در روز باشد [1].

اما این سفارش تقریبا اصلا اجرا نمی شود یا بسیار کم اجرامی شود ، درحال حاضر مراسم همان شب واطعام آن نیز شب برگزار می شود اما از نظر اسلام وشاید از لحاظ مختلف اگر مراسم اطعام (نهار باشد) و بعد از آن مراسم شادی طوری برنامه ریزی شود تا این که عروس و داماد شب از ابتدا درکنار هم زندگی خود را آغاز نمایند بسیار پسندیده تر است از مراسمی که تا نیمه های شب طول می کشد .

_ مکان

مکان عروسی به طور کلی باید دارای شرایطی باشد تا جوابگوی مراسم عروسی باشد ، باید با تعداد مدعوین متناسب باشد و جداسازی خانمها و آقایان برای راحتی آنها امکان پذیر باشد و همچنین در انتخاب مکان باید مراعات همسایگان بشود.

مکان می تواند منزل ، تالار، باغ و یا باشگاهها و هتل ها باشد که همگی دارای مزایا و معایبی هستند .

مراسم در منزل از صفا و صمیمیت و سادگی بیشتری برخوردار است و سنتی تر خواهد بود . همچنین مهمانان به دلیل شناخت ، راحت تر به مراسم می رسند ، هزینه کمتری در برخواهد داشت و آزادی عمل صاحبان مجلس نیز بیشتر خواهد بود ، اما غالبا جای پارک اتومبیل ها ، باعث ایجاد زحمت خواهد شد و برای مجزا کردن خانمها و آقایان به دو منزل مجزا نیاز است و در آخر شاید پذیرایی برای صاحبان مجلس زحمت بیشتری داشته باشد .

اما با تحمل کمی زحمت و تلاش و همکاری افراد فامیل ، آیا اگر منزل ما قابلیت برگزاری مراسم متناسب با مهمانان را دارد بهتر نیست از هزینه های اضافی جلوگیری کنیم و مراسم را با صفا و سادگی در منزلمان اجرا کنیم ؟

امروزه تالارها و سالن های کوچک و بزرگ ، کم هزینه ، پرهزینه ، در سطح شهر وجود دارد که به دلیل کوچکی خانه ها و تعداد زیاد مدعوین برخی به این مراکز مراجعه می کنند تا مراسم خود را در آنجا برگزار کنند.

ابتدا باید در نظر داشته باشیم که درانتخاب این نوع سالنها دچار تجمل زدگی و تشریفات بیهوده نشویم و بهترین مکان در دسترس را انتخاب و هزینه های گزاف نپردازیم و با استفاده از تالار مناسب و هزینه مناسب اگر چه وضعیت اقتصادی عالی هم داریم این هزینه گزاف را صرف امور ازدواج دیگر جوانان کنیم آیا بهتر نیست؟!

باغها که تنها در فصول گرم سال قابل استفاده هستند و عموما هیچگونه نظارت و مقرراتی ندارد و شاید برای مراسم مناسب نباشد . همچنین استفاده از هتل های آنچنانی در شرایطی که جوانان زیادی به دلیل موانع اقتصادی در صف انتظار برای متأهل شدن مانده اند شاید اگر اغراق نکرده باشیم در حقیقت خودخواهی و بی رحمی است .

ارگانهای مربوطه و نیز مردم خیر و توانا می توانند با همکاری یکدیگر در ایجاد و استفاده از مکانهایی مناسب جهت مراسم ازدواج جوانان به صورت کم خرج موثر باشند و در ترویج هر چه بیشتر سنت حسنه ازدوج یاری رسانند.

_مدعوین

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) مراسم عروسی را که بر سر سفره آن فقط اغنیاء دعوت شده باشند را زشت می دانند[2]

و در مورد کسانی که دعوت می شوند سفارش شده که دعوت مراسم عروسی را بپذیرند[3].

میزبان عزیر سعی کند با برنامه ریزی و مدیریت درست ، مراسمی به دور از گناه و معصیت داشته باشد و شرایطی را برای آسایش و آرامش مدعوین فراهم و به همه میهمانان توجهی یکسان ( به دور از موقعیت اجتماعی و اقتصادی افراد) داشته باشد .

دعوت کردن میهمانان ، امروز با هزینه زیادی که شاید نیاز به این هزینه هم نباشد انجام می گیرد .

می توانیم میهمانان خود را با یک تلفن محترمانه، یا دعوت حضوری و صمیمانه و یا حتی ایمیل و یا پیام کوتاه دعوت نماییم و از تهیه کارتهای آنچنانی با نوع چاپ های طلاکوب و تصاویر پر هزینه جلوگیری کنیم و یا حداقل یک کارت ساده با متنی مناسب و پر معنا انتخاب کنیم . آیا سادگی و صمیمیت بد است؟!

میهمان هم باید اگر در عروسی شرایط بر طبق میل و انتظار نبود ، از عیب جویی و شکوه چه در رو و چه در پشت سر که باعث کدورت و فاصله ها می شود دوری کند.

همه دست به دست هم باید بدهیم و با همکاری یکدیگر در برگزار هر چه بهتر یک مراسم عروسی تلاش کنیم و نه این که با خرده گیری تلخ کامی را به جای نهیم .

_نوع برگزاری

مراسم عروسی باید با هدف شکرانه ی پیوند دختر و پسر و تشکیل نهاد مقدس خانواده انجام شود که شرکت همگان مهر تأیید و حضور در این جشن مقدس است ، البته کیفیت انجام مراسم عروسی بنا به موقعیت افراد، شرایط، سلیقه، و نوع برگزاری مراسم عقد متفاوت است . و ممکن است به صورت مسافرت ، مهمانی، مراسم کامل، مسافرت همراه مهمانی و یا بدون مراسم باشد . همگی این روشها دارای مزایا و معایب خاص خود است ، مسافرت باعث کسب تجربه برای زندگی زوج ، ایجاد استقلال و سنجش کاستیها و تواناییها ، آغاز زندگی با معنویت در سفر زیارتی و فرصتی مناسب برای شناخت یکدیگر و مهر و محبت بیشتر می باشد. البته ممکن است که اخلاق های نهفته بروز کند و باعث دلزدگی شود . اما باید در مسافرتی که به عنوان آغاز کردن زندگی در زیر یک سقف انجام می شود سعی شود تا احساسات خوب و خوشایند نمایان گردد.

مهمانی ، دور هم جمع شدن اقوام نزدیک عروس و داماد به بهانه بدرقه زوج و تازه شدن دیدارها و اجرای ولیمه عروسی به صورت مختصر و با هزینه کم می باشد که باعث صفا و صمیمیت می گردد و اصولا در منازل برگزار می گردد. این مهمانی ساده با این اهداف مقدس را نباید به یک میدان مفصل و تشریفاتی از نمایش غذاها و اسراف و تبذیر تبدیل کرد .

مراسم کامل با دور هم جمع شدن افراد بیشتری از اقوام و آشنایان عروس و داماد، افزایش هزینه های جانبی (لباس عروس، آرایش ، ماشین، فیلمبرداری و عکاسی و ...) که البته با تفکرات غلط به یک مسابقه تجملات و تشریفات همراه با نمایش غذاهای رنگارنگ که برخی نام بعضی از آنها را نمی دانند ، تالارها و هتل های آنچنانی، لباسها و فخرفروشی های چنین و چنان و ... تبدیل می گردد که با کمی دقت نظر و روشنی فکری می توان به تهیه غذای مناسب و به اندازه ی نیاز و تشریفات کم کفایت نمود و به جای آن از افراد بیشتری دعوت کرد، و یا هزینه ی آن را صرف امور دیگر نمود.

مسافرت همراه با مهمانی ، بعد از سفر عروس و داماد یک مهمانی کوچک و ساده که هم ولیمه ی سفر و هم عروسی محسوب می شود را برگزار می کنند، اگر شرایط و امکان پذیرایی از اقوام در یک مهمانی وجود نداشت می توانیم در چند جلسه برگزار کنیم .

این روش از موفق ترین و محبوب ترین روشهای برگزاری عروسی بوده است به شرط این که باز هم به مسابقه تجملات و تشریفات و اسراف و تبذیر تبدیل نشود.

توجه داشته باشیم که ولیمه ی ازدواج مستحب مؤکد است و بهتر است هر چند مختصر و ساده برگزار گردد و حداقل تا جایی که ممکن است عروس و داماد بدون مراسم ، زندگی خود را آغاز نکنند.

لذا خانواده ها و دخترها و پسرها از تفکرات و توقعات تجملی چشم پوشی کنند وبه دنبال سادگی و صفا باشند سعی کنیم سادگی و صفای قدیم را به جامعه و خانواده ها برگردانیم فقط باکمی فکر که این شیرینی و عسل ، این جشن و اطعام زودگذر است، بهانه است ، به فکر حداقل 50 سال زندگی پاک و ساده باشیم اگر از ابتدا وارد تجمل گرایی شدیم تا آخر باید این مسیر را ادامه دهیم . چه بخواهیم و چه نخواهیم پس آغاز خود را درست انتخاب و اجرا کنیم تا پایانی خوب رقم زده شود.

[1] - زفوا عرائسکم لیلا و اطعموا ضحی (وسائل الشیعه, ج 4 ص 64).

[2] - اصول کافی حرف زاء / باب ازدواج ح 7919.

[3] - همان ج 7918.

عروسی  

- اجازه گرفتن از پیامبر برای عروسی

در این زمینه به دو قول اشاره می کنیم. قول اول این که نزدیک به یک ماه از زمان عقد می گذشت و در این مدت حضرت علی با پیامبر نماز می خواند ولی درخواست خود را در مورد بردن حضرت زهرا به خانه­اش به پیامبر عرضه نمی کرد چرا که آن حضرت از پیامبر شرم می کرد تا آن که روزی همسران پیامبر نزد حضرت علی رفتند و گفتند: چرا در زفاف فاطمه تأخیر می کنی؟ اگر شرم داری اجازه بده ما با پیغمبر صحبت کنیم و اجازه­ی عروسی را بگیریم.

حضرت فرمودند تا ایشان درخواست را با پیامبر در میان گذارند وقتی به حضور پیامبر رسیدند ام سلمه عرض کرد: یا رسول الله اگر خدیجه زنده بود به زفاف فاطمه مسرور می شد و چشم فاطمه به دیدار شوهر روشن می گشت؛ علی خواستار زن خویش است و ما همه  در انتظار این شادمانی هستیم.

وقتی پیامبر نام خدیجه را شنید اشک در چشمانش حلقه زد  و فرمود: مانند خدیجه کیست؟ او بانویی بود که مرا تصدیق می کرد موقعی که همه مرا تکذیب می کردند؛ او به مال خود مرا در دین حق یاری کرد. خداوند به وسیله به خدیجه بشارت داد که در بهشت قصری از زمرد دارد که از همه ی بلایا مصون است . زنان عرض کردند ما نام خدیجه را به نیکویی بردیم برای تأثر شما نبود.

حضرت فرمود: چرا علی از خود من نخواسته است؟ گفتند: حیا و شرم مانع او بود. سپس حضرت به ام سلمه دستور فرمود تا مراسم عروسی و زفاف حضرت زهرا را فراهم کند.[1]

اما قول دوم که از زبان خود حضرت علی نقل شده به این شرح است که آن حضرت می­فرماید:

وقتی یک ماه از عقد گذشت، برادرم عقیل (و به روایتی جعفر و عقیل) به نزد من آمد و گفت: ای برادر به هیچ چیز شاد نشدم آن قدر که به ازدواج تو با فاطمه شاد شدم؛ ای برادر چرا از آن حضرت (پیامبر) نمی­خواهی که فاطمه را به خانه تو بفرستد ودیده­ی ما را به زفاف تو روشن کند؟ حضرت علی می­فرماید که گفتم: به خدا سوگند که من نیز می­خواهم ولی حیا مانع من شده است تا خواسته­ام را به پیامبر عرض کنم.

سپس عقیل از من خواست که با او بروم تا مطلب را با پیامبر در میان بگذاریم. در بین راه ام ایمن را ملاقات کردیم. ام ایمن گفت: بگذارید من با حضرت در این مورد سخن بگویم هم سخن زنان در این مورد مؤثرتر است. ام ایمن به نزد ام سلمه رفت و موضوع را با او در میان گذاشت و ام سلمه همه زنان  را جمع کرد و با هم به نزد پیامبر رفتند.

وقتی زنان به نزد پیامبر رسیدند ام سلمه جریان را با پیامبر در میان گذاشت. پیامبر فرمود: ام ایمن برو و علی را نزد من بیاور. حضرت علی در ادامه چنین می­فرماید: وقتی ام ایمن از من خواست تا به حضور پیامبر بروم. به سمت منزل پیامبر حرکت کردم و به خدمت آن حضرت رسیدم در حالی که از شرم سر به زیر افکنده بودم در حضورش نشستم. پیامبر فرمود: می­خواهی همسرت را به خانه ببری؟ من که از شرم سر به زیر افکنده بودم، گفتم: بله، فدای تو شود پدر و مادرم. حضرت فرمود: امشب یا فردا شب ان­شاءالله فاطمه را به تو خواهم داد.[2]

- تهیه­ی جهیزیه

همانطور که قبلا گفتیم مهریه دخترش را زره حضرت علی قرار داد و آن را به چهارصد و هشتاد درهم و یا کمتر و یا بیشتر فروختند. حضرت برای تهیه­ی جهیزیه­ از همین پول استفاده نمودند و در روایات و اقوال، این عمل با کمی اختلاف در شکل بیان آن ذکر شده است اما آنچه مسلم است این که جهیزیه­ی حضرت زهرا از پول مهریه تهیه شده است به همین مناسبت ما به ذکر چگونگی فراهم آوردن آن اشاره می­کنیم.

پیامبر وقتی پول زره را از حضرت علی دریافت نمود بی آن که از مبلغ آن بپرسد یک کف از آن را به بلال دادند فرمود: برای فاطمه عطر خوشبویی تهیه کند. سپس دو کف دیگر از آنها برداشته به ابوبکر داد و فرمود: به بازار برو و برای فاطمه آنچه را که از اثاث منزل و لباس لازم است تهیه کن، عمار یاسر و جمعی از صحابه را همراه او فرستاد و همگی به بازار رفتند. هر یک از آنها چیزی را در نظر می­گرفتند و در مورد آن با ابوبکر مشورت می­نمود و به صلاح دید او هر چه لازم بود می­خریدند.[3]

جهیزیه­ای فراهم شد با این اقلام: پیراهنی به بهای هفت درهم، روسری به یک درهم، یک قطیفه مشکی خیبری، یک تخت عربی از چوب و لیف خرما، دو عدد تشک با روکش کتان مصری که یکی را از پشم گوسفند و دیگری را از لیف خرما پر کرده بودند، حصیر بافت هجر، آسیای دستی، چهار بالش چرمی که از اذخر[4] و پشم پر شده بود، پرده­ای مویین، طشت بزرگ، مشگ آب، کاسه­ی چوبی برای شیر، ظرفی از پوست برای آب، ابریق (آفتابه)، چند ظرف مسی، چند کوزه­ی سفالین، دستبندی از نقره،[5]

(لازم به ذکر است که در بعضی از کتابها دستبند نقره ذکر نشده است، اما ادامه سخن، وقتی وسایل خریداری شده را نزد پیامبر آوردند حضرت آنها را وارسی نمود و فرمود: خداوندا مبارک گردان این را بر اهل بیت من؛ به روایت دیگر اشک از دیده­ی مبارکش می­ریخت و در این حال سر به آسمان بلند کرده و فرمود: خداوندا برکت ده زندگی کسانی را که بیشتر ظروفشان ، سفالین است.[6]

نکته دیگر که به نظر می­رسد ذکر آن لازم است این است که در تمام کتابهایی که برای تحقیق بررسی شدند، زمان تهیه­ی جهیزیه را قبل از عقد آورده­اند.

- تهیه­ی ولیمه­ی عروسی

یکی از رسومات پسندیده در عروسی، دعوت مهمان و پذیرایی است که حضرت علی نیز به آن عمل نمود. وقتی درخواست اجازه­ی عروسی مطرح شد و پیامبر با آن موافقت فرمود به دستور پیامبر به تهیه و تدارک مراسم عروسی اقدام شد. حضرت رو به حضرت علی کرده و فرمود: یا علی ، عروسی بدون مهمانی نمی­شود. یکی از بزرگان انصار به نام سعد گفت: من گوسفندی هدیه می کنم و جمعی از انصار هم چند صاع ذرت آوردند . مقداری کشک و روغن و خرما هم از بازار خریداری شد. گوشت را پختند و پیامبر خود آشپز این عروسی بود و با دستان مبارکش همه را با هم مخلوط کرد و به تهیه نوعی غذای مطبوع که در عرب به نام «حبیص» یا «حیس» معروف است، پرداخت.[7]

اما در جای دیگر آمده که پیامبر فرمود: یا علی غذایی برای عروسی حاضر کن. ما نان و گوشت می­آوریم تو نیز خرما و کشک (و به روایت مجلسی خرما و روغن) فراهم کن. حضرت علی آنچه را پیامبر فرموده بود، تهیه کرد . پیامبر آستین بالا زد و روغن و کشک و خرما را با هم مخلوط کرد و غذایی به نام «هریصه» آماده نمود و با نان و گوشت به نزد حضرت علی فرستاد.[8] در روایتی از حضرت علی آمده است که آن جناب فرمود: پیامبر ده درهم از پول زره را که به ام سلمه سپرده بود، به من داد و فرمود: یا علی خرما و روغن و کشک بخر.[9]

- دعوت مردم به عروسی

بعد از آن که غذای عروسی حاضر شد پیامبر به حضرت علی فرمود: هر کس را می­خواهی به عروسی دعوت کن. حضرت علی به مسجد رفت  و چون شرم داشت از این که عده­ای را دعوت کند و عده­ای را دعوت ننماید بر بالای بلندی مسجد رفت و ندا کرد: ای جماعت مهاجر و انصار برای ولیمه­ی عروسی فاطمه حاضر شوید. همه­ی اهل مدینه از مهاجر و انصار برای صرف شام به منزل حضرت علی رفتند. حضرت نگران بود، چرا که شام کم و مدعوین بسیار بودند. پیامبر فرمود: نگران نباش، من دعا می­کنم خداوند آن را برکت دهد و همه سیر شوند و این غذا کافی باشد. حضرت علی، خود می­فرماید: مردم مدینه دسته دسته می­آمدند وا ز غذا خوردند و برای ما دعا کردند و برگشتند در حالی که سیر بودند و به برکت دعای پیامبر از غذا هیچ کم نشد در حالی که جمعیت مردم بیش از چهار هزار نفر بود.

سپس پیامبر فرمود: کاسه های بزرگ بیاورید . و پیامبر آن کاسه را پر کرد و به خانه­ی همسران خود می­فرستاد. کاسه ی بزرگ دیگری طلبید و در آن کاسه هم مقداری غذا ریخت و برای عروس و داماد کنار گذاشت.[10]در جای دیگری تعداد مهمانان هفتصد نفر ذکر شده است .

به روایت دیگری ندای حضرت علی به وسیله معجزه به گوش همه­ی مردم مدینه و اطراف آن رسید و مردم از نخلستان ها به سوی خانه­ی آن حرکت رفتند و برای ایشان سفره ها در مسجد پهن شد، همه ی آنها از غذا خوردند و سیر شدند. تعداد آنها چهار هزار نفر بود که تا سه روز برای خوردن غذای عروسی می آمدند.[11]

- آراستن عروس

پیامبر به همسرانش دستور داد تا فاطمه را برای رفتن به خانه داماد، آرایش و زینت نمایند. ام سلمه می­گوید: از فاطمه پرسیدم آیا چیزی از عطریات داری تا خود را با آن خوشبو کنی؟ حضرت فرمود: شیشه ای از عطر مخصوصی ذخیره کرده­ام. آن عطر را آورد و به ام سلمه داد. او می گوید: بوی خوشی استشمام کردم که تا آن زمان نظیرش را استشمام نکرده بودم. از فاطمه پرسیدم: این عطر را از کجا آورده­ای؟

فاطمه پاسخ داد: دحیه­ی کلبی به خدمت پدرم می­آمد . حضرت به من می فرمود: ای فاطمه بالشی برای عموی خود بینداز. من برای او بالش می انداختم و دحیه بر روی آن می نشست ، وقتی برمی خاست از میان لباسهای او چیزی می ریخت و پدرم به من می فرمود که آنها را جمع کنم. [12]

حضرت علی از جریان عطر از پیامبر سوال فرمود و آن حضرت پاسخ داد که آن شخص، جبرئیل بودکه به صورت دحیه می آمد و این عنبری است که از میان بالهای جبرئیل می ریخت.[13] به هر حال ، همسران پیامبر، حضرت زهرا را برای عروسی آراستند و او را به بوی خوش معطر کردند و زیورها بر او آویختند. یکی از آنان موی حضرت را شانه می زد و دیگری او را می آراست تا آن که عروس آماده شد برای رفتن به خانه­ی داماد.

- هدیه­ی آسمانی برای حضرت زهرا

موقع ولیمه­ی حضرت زهرا، جبرئیل سبدی از آسمان آورد که هدیه­ی آسمانی بود برای عروس و داماد و در آن سبد نان و انگور بهشتی بود و همچنین یک به از میوه های بهشت . پیامبر به دست خود آن را به دو نیم کرد و نصف ان را به حضرت علی و نصف دیگر را به حضرت زهرا داد و فرمود:

این هدیه ای است از بهشت برای شما. در روایت دیگری نیز آمده است که جبرئیل از آسمان لباسی برای حضرت زهرا آورد که قیمت آن برابر تمام دنیا بود، وقتی حضرت آن لباس را پوشید زنان قریش متحیر شدند چرا که مثل آن را ندیده بودند.[14]

- حضرت زهرا در حضور پیامبر

وقتی غروب آفتاب سر رسید پیامبر به ام سلمه فرمود: فاطمه را به نزد من بیاور. ام سلمه، حضرت را به نزد پدر گرامیش برد در حالی که دامان او بر زمین می کشید و از شرم سرش را به پایین افکنده بود و عرق بر صورت گلگونش نشسته بود. به طوری که در هر قدم از حیا پایش می لغزید به شکلی که نزدیک بود چند بار به زمین افتد و ام سلمه زیر بغل او را گرفته بود. در آن لحظات حالت غریبی پدیدار بود. آن شب بر پیامبر سخت گذشت چرا که  پیامبر در حقیقت بین مردم مدینه غریب بود و فاطمه زهرا مادر نداشت . اکنون وقت آن بود که مادر آن هم مادری همچون خدیجه سلام الله علیها زنده باشد و عروسی یگانه دختر خود را ببیند.[15]

بگذریم، پیامبر که می دید لحظات رفتن دخترش به خانه شوهر فرا رسیده نصایحی به آن حضرت فرمود از جمله این که فرمود: دخترم به سخنان مردم گوش مده! مبادا نگران باشی که شوهرت فقیر است، فقر برای دیگران سرشکستی است اما برای پیامبر و خاندان او مایه­ی افتخار است. دخترم، پدرت اگر میخواست می توانست گنج های زمین را مالک شود؛ اما رضایت و خشنودی خدا را اختیار کرد.

دخترم اگر آنچه را که پدرت می داند، می­دانستی دنیا در دیده­ات زشت می نمود. من درباره ی تو کوتاهی نکردم؛ تو را به بهترین فرد خاندان خود شوهر داده ام؛ شوهر تو بزرگ دنیا و آخرت است.[16]

وقتی حضرت زهرا پیش روی پیامبر قرار گرفت؛ پیامبر نقاب را از روی منورش برداشت تا حضرت علی خورشید جمالش را مشاهده کند؛ سپس دست فاطمه را گرفته به دست علی داد و فرمود: خداوند مبارک گرداند وصلت دختر رسول خدا را با تو؛ یا علی نیکو همسری است فاطمه، یا فاطمه نیکو شوهری است علی؛ بروید به سوی منزل خود و کاری نکنید تا من نزد شما بیایم.[17]

- رفتن عروس به خانه­ی داماد.

پس از صرف شام عروسی و ملاقات عروس و داماد؛ پیامبر به زنان مهاجر و انصار و به دختران عبدالمطلب امر فرمود: برای بردن عروس به خانه داماد آماده شوید و شادی و سرور نمائید. زنان پیامبر و دختران عبدالمطلب هلهله و تکبیر سر دادند و حضرت زهرا را در میان گرفتند؛ سپس پیامبر فرمود تا ناقه­ی شهبای آن حضرت را بیاورند آنگاه به دست مبارک خود حضرت زهرا را بر ناقه سوار کرده به نقل شیعه زمام ناقه را خود پیامبر به دست گرفت و به نقل عامه افسار بر دوش جبرئیل بود.

حورالعین و ملائکه با زنان و انصار و مهاجر در کنار حضرت زهرا بودند. پیامبر لباسهای بهشتی حضرت فاطمه را بالا گرفت و زیر پای آن حضرت را صاف کرد. صدای تهلیل و تکبیر فضای خانه و محله را گرفته بود؛ چند قدمی که رفتند افسار ناقه را به دست سلمان داد. حمزه، عقیل و جعفر و اهل بیت پشت سر ناقه حرکت می کردند.

جوانان بنی هاشم و اولاد عبدالمطلب با شمشیرهای کشیده که از آداب و سنن سواری رسمی آن زمان در مکه و مدینه بود، پشت سر ناقه حرکت می­کردند و رجز می خواندند. همچنین همسران پیامبر و دختران عبدالمطلب در اطراف ناقه شعرها و رجزهایی می خواندند و دست می زدند و هلهله می کردند.[18]در مورد این که مرکب حضرت زهرا چه بوده و نام آن چه بوده، همچنین در مورد این که افسار مرکب در دست چه کسی بوده روایات دیگری نیز آمده که به بعضی از آنها اشاره ای کوتاه می کنیم.

شیخ طوسی از امام کاظم نقل می کند؛ وقتی شب زفاف فاطمه رسید، پیامبر استر شهبای خود را حاضر کرد و قطیفه­ای بر روی آن انداخت و فاطمه را بر آن سوار کرد و به سلمان امر فرمود که سر استر را بکشد و پیامبر به دنبال استر می رفت. در بین راه در میان هوا صداهای بسیاری شنیدند، ناگهان جبرئیل فرود آمد با هفتاد هزار ملک و میکائیل فرود آمد با هفتاد هزار ملک، پیامبر از ایشان پرسید: برای چه به زمین آمده­اید؟ گفتند: آمده­ایم برای زفاف فاطمه و علی.

سپس جبرئیل و میکائیل تکبیر گفتند و ملائکه نیز تکبیر گفتند، حضرت رسول هم تکبیر گفت و از آن زمان تکبیر گفتن در عروسی رسم شد. همچنین از جابربن عبدالله انصاری روایت شده است که وقتی شب زفاف حضرت فاطمه شد پیامبر در جلو مرکب حرکت می­کردند، جبرئیل از سمت راست و میکائیل از سمت چپ و هفتاد هزار ملک از پشت سر مرکب حرکت می کردند.

در روایت دیگری آمده است که وقتی شب عروسی رسید، جبرئیل و میکائیل و اسرافیل با هفتاد هزار ملک به زیر آمدند (به زمین آمدند) و «دلدل» را برای فاطمه آوردند، جبرئیل افسار را گرفت و اسرافیل رکاب را و میکائیل در کنار دلدل ایستاده بود و پیامبر لباس فاطمه را درست می کرد.[19]همانطور که گفتیم در بین راه رجزهای بسیاری خواندند که به دو مورد آن اشاره می کنیم:

عایشه چنین می سرود:

«ای زنان خود را پوشیده بدارید

و جز سخنان نیکو بر زبان میاورید

به زبان آرید نام پروردگار جهان

که به دین خود، گرامی داشت ما را و همه­ی بندگان

سپاس خدای بخشنده را

پروردگار بزرگ و تواننده را

ببرید این دختر را که خدایش کرده محبوب

به داشتن شوی پاکیزه و خوب.»

و حفصه می­سرود:

«تو فاطمه، ای بهترین زنان

که رخساری داری چون ماه تابان

خدایت برتری داد بر جهانیان

با پدری که مخصوص ساخت او را به آیات قران

شوی تو ساخت رادمردی را جوان

علی که بهتر است از همگان

هووهای من ببرید او را

که بزرگوار است و از خاندان بزرگ.»[20]

در میان هلهله­ی زنان و تکبیر مردان، عروس به خانه داماد رسید و داخل اتاق شد. حضرت علی در مورد مسائلی که بعد از آمدن عروس به خانه­ی داماد صورت گرفته چنین می­فرماید: فاطمه را به خانه­ی خود بردم او در یک طرف نشست و من در طرف دیگر اتاق نشستم؛ هر دو از شرمندگی سر به زیر افکنده بودیم. پیامبر تشریف آورد و فرمود: کیست دراینجا؟ گفتم: داخل شو یا رسول الله مرحبا به تو ای زیارت کننده و ای داخل شونده؛ حضرت داخل شد و فاطمه را کنار خود نشاند و فرمود: ای فاطمه آبی بیاور.

فاطمه برخاست کاسه ای را پر از آب کرد و به نزد آن حضرت آورد، پس حضرت جرعه ای از آب را به دهان مبارک خود برد و مضمضه فرود و باز در آن ظرف ریخت. سپس مقداری از آب را بر سر فاطمه ریخت و فرمود: روی خود را به سوی من کن و قدری از آب را در میان سینه­اش پاشید و باز فرمود: برگرد و پشت سرت را به سوی من کن و مقداری از آب را در میان دو کتف آن حضرت پاشید.

سپس فرمود: خداوندا این دختر من است و محبوترین خلق به سوی من؛ خداوند این برادر من است و محبوبترین خلق به سوی من؛ خداوندا او را ولی خود گردان و اطاعت کننده و فرمان بردار خود و اهل او را برای او مبارک گردان. بعد از آن فرمود: ای علی نزدیک شو به اهل خود، خدا برکت دهد برای تو و رحمت خدا و برکات او بر شما باد ای اهل بیت من ، به درستی که خدا مستحق حمد است.[21]

در جای دیگر آمده که پیامبر قدری از آب را به سینه فاطمه پاشید و فرمود: با بقیه­ی آن وضو بگیر و دهانت را بشوی، قدری آب هم به علی پاشید و فرمود: با آن آب باقیمانده وضو بگیر و دهانت را بشوی و بعد از دعا به آنها فرمود: خداوند شما و نسلتان را پاک گرداند. من با دوستان شما دوستم و با دشمنان شما دشمن و بعد با آنها خداحافظی فرمود و رفت.[22]

- وصیت حضرت خدیجه

حضرت خدیجه به هنگام وفات؛ در مورد حضرت زهرا به یکی از زنان وصیتی فرمود که به بیان آن می­پردازیم. پس از آن که عروس را به خانه داماد بردند؛ پیامبر امر فرمود که همه­ی زنان از منزل خارج شوند. همه رفتند و فقط اسماء بنت عمیس در آنجا ماند. وقتی پیامبر می خواست از منزل بیرون رود متوجه حضور اسماء شد و به او فرمود: مگر نگفتم خارج شوید؟ اسماء گفت: پدر و مادرم فدای شما باد قصد سرپیچی از دستور شما را نداشتم بلکه قصد داشتم به وصیت حضرت خدیجه عمل کرده باشم. سپس چنین ادامه داد که حضرت خدیجه به هنگام وفات گریه می کرد. عرض کردم: شما که بانوی بانوان جهان و همسر پیامبر هستید و آن حضرت شما را به بهشت بشارت داده است، چرا گریه می­کنید؟

حضرت خدیجه پاسخ فرمود: من به خاطر مرگ گریه نمی­کنم، بلکه گریه­ی من برای فاطمه است او هنوز کوچک است و از آن می­ترسم که در شب زفافش کسی نباشد که او را کمک کند و کارهایش را انجام دهد و متکفل زحمات و مشکلات او باشد. من گفتم: بانوی من، به شما قول می دهم که اگر تا آن روز زنده ماندم به جای شما این کار را انجام دهم.

پیامبر از شنیدن این جریان غمگین شد و گریست و فرمود: تو را به خدا سوگند؛ آیا به همین منظور اینجا مانده­ای؟ اسماء گفت: به خدا سوگند، برای همین کار اینجا مانده­ام. سپس حضرت در حق اسماء دعا فرمود.[23]

(در اینجا بحثی پیش می­آید که با توجه به این که اسماء بنت عمیس همسر جعفر بن ابیطالب بوده و جعفر همراه عده­ای از مسلمانان قبل از هجرت پیامبر، به حبشه هجرت کرده بود آیا آن زن ، اسماء بنت عمیس بوده یا زن دیگری؟ در این مورد نظرات مختلفی آمده که به بیان بعضی از آنها می­پردازیم.

افرادی مثل ابونعیم آن زن را همان اسماء بنت عمیس معرفی کرده­اند. سید کاظم قزوینی نویسنده کتاب «فاطمه الزهرا من المهد الی اللحد» می گوید: راه معقول این است که بگوییم اسماء همان اسماء بنت عمیس است، لیکن او پس از رفتن به چند بار به مکه آمده است و چون مسافران بین دو نقطه باید تنها عرض دریای سرخ را بپیمایند، این کار چندان مشکل نیست. اما پذیرفتن هر دو نظریفه مشکل است . در مورد سخن ابونعیم باید بگوییم اسماء بنت عمیس جزء نخستین دسته­ی مهاجران به حبشه است و او همراه شوهرش ، جعفر در سال هفتم هجرت به هنگام فتح خیبر به مدینه بازگشت و حال آن که ازدواج حضرت زهرا در سال دوم هجرت صورت گرفته است .

اما در مورد نظر آقای قزوینی باید بگوییم وقایع تاریخی نمی تواند تابع فرض و تصور باشد و باید برای بیان یک واقعه تاریخی، سند داشته باشیم و لو به صورت مختصر. با توجه به این که مسئله هجرت مسلمانان به حبشه در کتب تاریخی ذکر شده و حتی نام یک یک این مهاجران و تیره­ی آنان بیان شده است . اما در هیچ سندی کوچکترین اشاره­ای به رفت و آمد جعفر و همسرش اسماء نشده است . از آن بالاتر این که سندی از قرن دوم هجری در دست است که داستان هجرت اسماء، بنت عمیس را به تفصیل نوشته است. این سند، کتاب نسب قریش نوشته­ی ابوعبدالله مصعب بن عبدالله بن مصعب زبیری است.

احتمالی که می­توان داد این است که منظور از اسماء اسماء ذات النطاقین دختر ابوبکر و همسر زبیر بن عوام باشد[24]و در  این زمینه می­توان به روایتی که در بحارالانوار آمده، استدلال کرد که از فاطمه دختر امام حسین نقل شده است. به نظر عده­ی دیگری ممکن است منظور از اسماء، اسماء بنت یزید باشد؛ اما این نظریه با آخر روایتی که بیان کننده­ی وصیت حضرت خدیجه است، منافات دارد چرا که در آنجا آمده است که اسماء در هنگام رحلت حضرت خدیجه حضور داشته است در حالی که اسماء بنت یزید از زنان انصار است.

آنچه به نظر صحیح­تر می رسد سخن علامه اربلی است که می گوید: آن زن، سلمی بنت عمیس خثعمیه خواهر اسمائ است که همسر حمزه بن عبدالمطلب بوده است اما چون اسماء از او مشهورتر بوده راویان جریان را از زبان او نقل کرده­اند و یا این که یکی از راویان دچار اشتباه شده است.[25]

به این ترتیب مراسم عروسی به پایان رسید و فردا صبح پیامبر با ظرف شیری به نزد عروس و داماد آمد و آن شیر را به آنها نوشانید. پس از این ملاقات ، پیامبر به منزل خود برگشت و تا سه روز به دیدن آنها نرفت و روز چهارم با اشتیاق به دیدار آنها شتافت.[26]

- ثمره­ی ازدواج

حاصل ازدواج فرخنده آنها پنج فرزند بود به نامهای حسن، حسین، زینب و ام­کلثوم و نوزاد پسری به نام محسن که طبق روایات شیعه قبل از تولد سقط شد. فاطمه زهرا (سلام الله علیها) در تربیت فرزندانش سخت کوشا بود. در زیر این آسمان تنها فاطمه بود که توانست فرزندانی چون اما حسن قهرمان بزرگ صلح و امام حسین قهرمان بزرگ جهاد و شهادت و زینب قهرمان بزرگ صبر و استقامت را بپرورد.[27]

 تعلیقات فصل سوم:

1-    اصفهانی عماد الدین، حسین، پیشین، ص 262و 263.

_2-       مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص 213و 214.

_3-       همان، ص 209.

_4-       ازخر یا گور گیاه که به آن گاه مکی نیز می­گویند گیاهی است با برگهای ریز که خاصیت گیاهی دارد. نصیرپور، محمدقاسم. پیشین، پاورقی ص 44 به نقل از فرهنگ معین.

_5-       همان، ص 44 و 45.

_6-       مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص 209.

_7-       نصیرپور، محمدقاسم ، پیشین ، ص 45و 46.

_8-       اصفهانی عماد الدین، حسین، پیشین، ص 261و 262.

_9-       مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص 214.

_10-    اصفهانی عمادالدین، حسین، پیشین، ص 264.

_11-    مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص 215.

_12-    اصفهانی عمادالدین، حسین، پیشین، ص 263.

_13-    مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص 210.

_14-    همان، ص 224.

_15-    اصفهانی عمادالدین، حسین، پیشین، ص 264.

_16-    شهیدی، جعفر، پیشین، ص 68.

_17-    مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص 212.

_18-    اصفهانی عمادالدین، حسین، پیشین، ص267.

_19-    مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص 223و 227.

_20-    شهیدی جعفر، پیشین، ص 64.

_21-    مجلسی، محمدباقر، پیشین، ص 212.

_22-    نصیرپور، محمدقاسم، پیشین، ص 46.

_23-    رحمانی همدانی، احمد، پیشین، ص 638 و 639.

_24-    شهیدی، جعفر ، پیشین، ص 71و 69.

_25-    رحمانی همدانی، احمد، پیشین، ص 639و 645.

_26-    نصیرپور، محمدقاسم، پیشین، ص 47.

_27-    همان، ص 57و 58.

پایان سخن

همانطور که سراسر زندگی حضرت زهرا و حضرت علی برای ما به عنوان الگو و سرمشق است ازدواج آن دو نیز دارای نکات آموزنده ای است که اگر به آن نکات توجه و عمل شود ازدواج همراه با موفقیت خواهد بود . برای نمونه به بعضی از این نکات اشاره می شود.

1-    یکی از نکات مهم کفو و همتا بودن زن وشوهر است زیرا اگر زوجی همتا و همشأن باشند درک متقابل آنها از یکدیگر امکان پذیر خواهد بود. البته منظور از کفو و همتایی، همانند بودن در مسائل مادی، رفاهی و زیبایی ظاهری نیست بلکه منظور همتایی در مسائل معنوی و روحی و تمایلات و خواسته­های شخصی و میزان آگاهی علمی و دینی و میزان تعهد عملی به مذهب و ارزش نهادن به ویژگیهای اخلاقی و فرهنگی است .

2-    مسئله بعدی در مورد چگونگی خواستگاری است. بهتر است که خواستگاری در نهایت سادگی و بدون تشریفات انجام شود.

3-    نکته دیگر صداقت در خواستگاری است . همانطور که حضرت علی با نهایت صداقت وضعیت مالی خود را برای پیامبر بیان می کند وهرگز در گفتن حقیقت تردید نمی ورزد.

4-    اجازه گرفتن از دختر و اهمیت دادن به نظر او یکی دیگر از نکات مهم در امر ازدواج است همان گونه که پیامبر در پاسخ حضرت علی شرط موافقت را رضایت حضرت زهرا قرار می دهد.

5-    میزان مهریه که امروزه به عنوان یکی از ملاکهای مهم در ازدواج معرفی می شود و از سوی دیگر یکی از مشکلات آن نیز هست در ازدواج حضرت زهرا نیز وجود دارد اما نه به عنوان یک ملاک و نه به عنوان یک مشکل بلکه پیامبر به مهریه کم برای دخترش رضایت می دهد و زره حضرت علی را به عنوان مهریه حضرت زهرا قبول می کند. مهریه ای که داماد در همان زمان خواستگاری می توانست ، بپردازد.

6-    مسئله دیگر چگونگی تهیه جهیزیه است . پیامبر برای تهیه آن از پول مهریه استفاده می کند و به ابتدائی ترین وسایل زندگی اکتفا می کند و هرگز به تجملات نمی پردازد. چه خوب است که امروز هم برای این کار به روش پیامبر عمل شود . چرا که بسیاری از خانواده­های کم درآمد و فقیر به علت این که نمی توانند جهیزیه ای برای دخترانشان تهیه کنند، نمی توانند آنها را به خانه بخت بفرستند و همین مسئله باعث به وجود آمدن مسائل روحی و روانی بسیاری برای آنها می شود.

7-    امروزه برای برپایی مراسم عروسی، مخارج و هزینه های زیادی صرف می شود و در این کار اسراف می گردد. گاهی در یک مراسم عروسی چندین نوع غذا و دسر داده می شود یا مراسم را در تالارهای گران قیمت برپا می کنند. به شکلی که هزینه یک عروسی، گاهی به میلیون ها تومان می رسد. البته منظور ما این نیست که بگوییم چرا جشن ازدواج گرفته می شود چرا که پیامبر ما هم برای برپایی عروسی دخترش به حضرت علی فرمود:یا علی عروسی بدون مهمانی نمی­شود. بلکه می خواهیم بگوییم که بهتر است مراسم عروسی با هزینه­ی کم برپا شود تا این کار موجب فشار آمدن به داماد و خانواده­ او نشود.

8-    نکته آخر این که کار خوبی است که در برپایی مراسم ، اطرافیان نیز کمک کنند و در صورتی که وضع مالی داماد خوب نیست مقداری از هزینه را بر عهده بگیرند همانطور که در مراسم ازدواج حضرت علی سعد برای تهیه ولیمه­ی عروسی، گوسفندی هدیه کرد و مقداری از هزینه را به این ترتیب به عهده گرفت .

سخن را در اینجا به پایان می رسانم با امید این که قلب حضرت علی و حضرت زهرا از ما راضی و خشنود باشد و از شفاعت آنها و فرزندانشان بهره­مند شویم. ان شاءالله

والسلام .

 فهرست منابع و مآخذ:

1-    اصفهانی عماد الدین، حسین، زندگانی چهارده معصوم ، چاپ شانزدهم، طلوع، بی جا، 1375.

2-    علامه امینی، فاطمه زهرا، استقلال، تهران، 1376.

3-    رحمانی همدانی، احمد، فاطمه زهرا شادمانی دل پیامبر، سید حسن افتخارزاده سبزواری، تصحیح محمد سرخه­ای ، چاپ دوم، بدر، بی جا، 1375 .

4-    رسولی محلاتی، هاشم، زندگانی فاطمه زهرا، چاپ هفتم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی ، تهران، 1377.

5-    شهیدی، جعفر، زندگانی فاطمه زهرا، چاپ بیستم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی ، تهران، 1374.

6-    قزوینی، محمد کاظم، فاطمه زهرا از ولادت تا شهادت، حسین فریدونی ، چاپ دوم، آفاق ، بی جا، 1364.

7-    مجلسی، محمدباقر، جلاءالعیون ، چاپ پنجم ، سرور، قم، 1376.

8-    نصیر پور، محمدقاسم، زندگانی فاطمه زهرا، چاپ دوم، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، تهران، 1372.

تعریف ازدواج از نظر لغوی و اصطلاحی

ازدواج مصدر باب افتعال و حروف اصلی آن «ز-و-ج » می باشد. زوج در لغت به معنای :

الف – جفت در مقابل فرد

ب- دو چیز همراه و قرین

1-ب مثل هم اند : دو چشم ، دو گوش، ...

2- ب ضد هم اند : شب و روز

به هر یک از زن و شوهر زوج و به هر دوی آنها زوجین اطلاق می شود : سوره ی نجم آیه ی 45 مؤید این مطلب است :

 و انه خلق الزوجین الذکر والانثی ؛ و اوست که جفت نر و ماده را آفرید .

به کار بردن دو واژه زوج و زوجه (مذکر و مؤنث) برای زن صحیح است ولی قرآن در مورد زن واژه های زوج و ازواج به کار می برد :

والذین یُتَوَفَّونَ مِنکُم وَ یَذَرُونَ أزواجاً .... ( بقره /234)

یا ایها النبی قل لازواجکَ.... ( احزاب /28 )

فَیَتَعَلَّمُونَ منها ما یفرقون به بین المرء و زوجِهِ ... ( بقره /102 )

به طور کلی«ازدواج » مفهوم اتحاد و قرین بودن دو چیز را می رساند .

و اما ازدواج در کاربرد اصطلاحی همان پیمانی است که طبق آن زن و مرد نسبت به یکدیگر مسؤلیتها ، تعهدات ... اخلاقی ، حقوقی بر عهده می گیرند .

 - واژه های قرآنی در مورد پیمان زناشویی

 1-  ماده ی زوج و مشتقات آن بیش از 80 بار آمده است.

2- کلمه ی « نکاح » و مشتقات آن حدود 23 بار آمده است و خود در 2 معنای زیر به کار رفته است :

الف – آمیزش جنسی :

فان طلقها فلا تحل له من بعد حتی تنکح زوجا غیره ... (بقره / 230 )

وابتلوا الیتامی حتی اذا بلغو النکاح ... (نساء / 6 )

ب- عقد ازدواج :

ولیستعفف الذین لا یجدون نکاحا حتی ... (نور / 34 )

3- کلمه ی «استمتاع » واژه ای است که در قرآن معنای ازدواج را در بر می گیرد :

... فما استمتعتم به منهن ...  (نساء / 24 )

 اهداف و آثار ازدواج

1- آرامش و سکون

انسان به طور فطری نیاز به آراش و امنیت خاطر دارد . قرآن کریم تأمین این نیاز را از طریق ازدواج معرفی فرموده است :

 - سوره ی مبارکه ی  روم: آیه ی  21

ومن آیاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجاً لتسکنوا إِلیها .................... و از آیات ( لطف ) او این است که از خودتان همسرانی برای شما آفرید تا در بر آنان آرامش یابید ، .... .

- سوره ی مبارکه ی  اعراف: آیه ی  189

هو الّذی خلقکم من نفسٍ واحده و جعل منها زوجها لیسکن الیها .................. ؛  اوست خدایی که ( همه) شما را از یک تن بیافرید و جفتش را  ( نیز ) از او مقرر داشت تا به او انس و آرام گیرد ؛ ..............

2-تولید نسل و حفظ نوع

بر اساس فرمایش قرآن ، ازدواج  وسیله ای برای تولید و بقای نسل در انسان و دیگر موجودات و ...   به شمار می آید :

- سوره ی مبارکه ی  شوری :آیه ی  11

فاطر السّموات و الارض جعل لکم من انفسکم ازواجاً و من الانعام ازواجاً یذرؤُکم فیه لیس کمثله شیء  و هو السّمیع و البصیر ؛

( خدا ) آفریننده ی آسمانها و زمین است و از جنس خودتان برای شما همسرانی قرار داد و نیز از چهارپایان جفت هایی آفرید و به این وسیله شما را بی شمار می گرداند هیچ چیز همانند او نیست و او شنوا و بینا است .

   - سوره ی مبارکه ی  نساء : آیه ی  1

یا ایها النّاس اتّقوا ربّکم الّذی خلقکم من نفس واحده و خلق منها زوجها و بَثَّ منهما رجالاً کثیراً و نساءً و اتقوا الله الذی تساءلون به و الارحام ان الله کانً علیکم رقیباً ؛

ای مردم از پروردگار خود بترسید آن خدایی که همه شما را از یک تن بیافرید و جفت او را ( هم ) از آن خلق کرد  ‌و از آن دو تن خلقی بسیار ( در اطراف عالم ) از مرد و زن بر انگیخت و از آن خدایی بترسید که هنگامی که از یکدیگر درخواست می کنید به نام اوست و درباره ارحام کوتاهی مکنید همانا خدا مراقب ( اعمال ) شما است .

- سوره ی مبارکه ی  نحل : آیه ی 72

والله جعل لکم انفسکم ازواجاً و جعل لکم من ازواجکم بنین و حفده و رزقکم من الطّیبّات  ...............؛

 خدا برای شما از جنس خودتان همسرانی آفرید  و از همسرانتان برای شما فرزندان و نوادگان خلق فرمود ، واز نعمت های پاکیزه و لذیذ روزیتان داد .................

3-دوستی و مهربانی

خداوند با  « ازدواج » بین زن و مرد انس و الفت و مهربانی برقرار می فرماید :

- سوره ی مبارکه ی روم :آیه ی 21

ومن ایاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجاً لتسکنوا إِلیها و جعل بینکم موده و رحمهً إنّ فی ذلک لایات لقوم یتفکّرون ؛

و از آیات ( لطف‌) او این است که از خودتان همسرانی برای شما آفرید تا در بر آنان آرامش یابید ؛ و در میان شما دوستی و رحمت قرار داد . در این ، نشانه هایی است برای مردمی که تفکر می کنند .

آری در سایه ی مودت و رحمت الهی ، همسران می توانند به سکون و آرامش واقعی در مسیر زندگی دست یابند .

4-داشتن فرزندان صالح

انسان ، با توجه به نیازهای فطری اش ، می خواهد از نعمت فرزند بهره مند شود . پس از ازدواج پدر ومادر شدن ، خواسته ی هر زوج سالم اندیش است . قرآن کریم در آیه های کریمه اش این موضوع را به عناوین مختلف بیان می فرماید . ابتدا با تعبیرهایی که فرآن از فرزند دارد آشنا می شویم :

- زینت دنیا

سوره ی مبارکه ی کهف : آیه ی  46

المال و البنون زینه الحیوه الدّنیا و الباقیات الصالحات خیرٌ عند ربّک ثواباً و خیرٌ املاً ؛

 مال وفرزندان زینت زندگی دنیا است ، و ( لکن ) اعمال صالح ماندگار نزد پروردگار ت بهتر و امید بخش تر است .

- ثمره ی ازدواج ( اثری نیک )

سوره ی مبارکه بقره : آیه ی 223

نساءَ وکم حرث لکم فأتوا حرثکم أنی شئتم و قدمّوا لأنفسکم ......................... ؛

زنان شما کشتزار شمایند ، پس هر گاه خواهید با آنان مباشرت کنید ؛ و ( برای ثواب ابدی ) چیز نیکی ( برای ذخیره آخرت ) پیش فرستید ..............

- قرآن کریم در مواردی در خواست فرزند صالح از خداوند را بیان می فرماید :

سوره ی  مبارکه ی اعراف ، آیه ی 189

هو الّذی خلقکم من نفسٍ واحده و جعل منها زوجها لیسکن الیها فلمّا تغشیها حملت حملا خفیفاً فمرّت به فلمّا اثقلت دعوالله ربهما لئن ءاتیتنا صالحاً لنکوننّ  من الشّاکرین ؛

اواست خدایی که ( همه ) شما را از یک تن بیافرید و جفتش را ( نیز ) از او مقّرر داشت ، تا به او انس و آرام گیرد .پس چون با او ( خلوت کرد و ) در آمیخت باری سبک برداشت و با آن ( بار حمل ) چندی بزیست و چون سنگین شد آن گاه ( هر دو ) خدا ، پروردگارشان را خواندند که اگر به ما فرزندی صالح عطا کنی البته ( بر این نعمت ) از شکر گزاران ( تو ) خواهیم بود .

 سوره ی مبارکه ی آل عمران : آیه ی  38

هنا لک دعا زکریّا ربّهُ قال ربّ هب لی من لدنک ذریّه ً طیّبهً انّک سمیع الدّعا ء ؛

 در آن هنگام زکریا ( که کرامت مریم را مشاهده کرده بود ) عرض کرد : « پروردگارا ! مرا به لطف خویش فرزندی پاک سرشت عطا فرما ، که همانا تو شنونده ( و مستجاب کننده ی ) دعایی .»

5-ارضای غریزه ی جنسی

با ازدواج به نیازهای جنسی خدادادی ، در زن ومرد پاسخ داده می شود . قرآن کریم بیان این موضوع را در قالب های جداگانه فرموده است :

- اجرای حد و مرز

سوره ی مبارکه ی  مؤمنون: آیه ی 5 و6

والّذین هم لفروجهم حافظون ● الّا علی ازواجهم او ما ملکت ایمانهم فإنّهم غیر ملومین ؛

 و آنان که فروج خود را ( از عمل حرام ) نگاه می دارند ؛ مگر از همسرانشان یا کنیزانی که مالک شده اند که در مباشرت با آنها ملامت نمی شوند .

- تقدم علاقه ی به زن در بین شهوات گوناگون

سوره ی مبارکه ی آل عمران : آیه ی 14

زُیّن للنّاس حبّ الشّهوات من النّساء و البنین و القناطیر المقنطره من الذّهب و الفضّه و الخیل المسوّمه و الانعام و الحرث ذلک متاع الحیاه الدّنیا و الله عنده حسن المآب ؛

دوستی شهوات ( که عبارت است ) از ( میل به ) زن ها فرزندان و همیان های زر وسیم و اسب های نشاندار و چهارپایان و مزارع ( واملاک) در نظر مردم ( ظاهربین دنیا پرست کوته نظر ) زیبا جلوه داده شده است . ( لیکن ) این ها همه متاع زندگانی دنیا است . و ( حال آن که ) بازگشت نیکو ( که بهشت لقای الهی و نعمت باقی ابدی است ) نزد خدا است .

- نافرمانی خدا و عفو الهی

سوره ی  مبارکه ی بقره : آیه ی 187

اُحل لکم لیله الصّیام الرّفث إلی نسائکم هنّ لباسٌ لکم و انتم لباسٌ لهنّ علم الله انّکم کنتم تختانون انفسکم فتاب علیکم و عفا عنکم فالان باشروهنّ و ابتغوا ما کتب الله لکم و کلوا و اشربوا حتّی یتبیّن لکم الخیط الا بیض من الخیط  الأسود من الفجر ثمّ اتموّا الصّیام الی الیل و لا تباشروهنّ و انتم فی المساجد تلک حدود الله فلا تقربوها کذلک یبیّن الله آیاته للنّاس لعلّهم یتّقون ؛

 در شب های ماه رمضان ، مباشرت با زنان برای شما حلال شد . آنها جامه ( ستر و عفاف ) شما هستند و شما ( نیز ) لباس ( عفت ) آنها هستید ؛ و چون خدا می دانست که شما ( در کار مباشرت زنان به نافرمانی ) نفس خود را در ورطه گناه می افکنید ، لذا  ( از حکم حرمت مواقعه در شبهای رمضان در گذشت ) و توبه شما را پذیرفت و ( گناه ) شما را بخشید . پس ، اکنون ( در شب های رمضان ) رواست که با زن ها ( به حلال) مباشرت کنید و آنچه را خداوند مقدر فرموده است بخواهید ،  ( رواست که )  بخورید وبیاشامید تا آن گاه که خط سفیدی روز از رشته سیاهی ( شب ، در سپیده دم ) بر شما پدیدار گردد . پس آن روزه را تا اول شب به پایان رسانید ، و هنگام اعتکاف در مساجد با زنان مباشرت مکنید این حدود احکام ( دین ) خدا است . پس ( زنهار) در آن راه مخالفت مپویید ! این گونه خدا آیات خود را برای مردم بیان فرماید، تا باشد که پرهیزکار شوند !

6-  عفت و دوری از گناه

« قرآن از زن و مرد ازدواج کرده به محصن و محصنه تعبیر می کند، به جهت این که زن ومرد با ازدواج در حصن و سنگر مستحکمی قرار می گیرند و خود را حفظ می کنند تا وسوسه های شهوانی در آنان اثر نگذارد .[1] بلکه ازدواج زمینه ی گناهان دیگر را نیز از بین می برد زیرا پذیرفتن مسئولیت تأمین و تربیت اولاد انسان را به استفاده بهینه از عمر وا می دارد و برای گناه و معاشرت های گمراه کننده جایی باقی نمی ماند ... . »[2]

-سوره ی مبارکه ی نساء :آیه ی  24

و المحصنات من النّساء الّا ما ملکت ایمانکم کتاب الله علیکم و اُحلّ لکم ماوراء ذلکم آن تبتغوا بأموالکم محصنین غبر مسافحین ... ؛

 و ( نکاح ) زنان شوهر دار ( نیز برای شما حرام شد ) مگر آن زنان را که ( در جنگ های با کفار ، به حکم خدا ) مالک شده اید بر شما است که پیرو کتاب خدا باشید ( و با زن هایی که حرمت آنها یاد شد نکاح نکنید) اما هر زنی غیر از آن که ذکر شد حلال است که به مال خود ( به طریق زناشویی ) بگیرید ، نه آنکه زنا کنید ...............

-سوره  ی مبارکه ی  بقره : آیه ی  187

هنّ لباسٌ لکم و انتم لباسٌ لهنّ ....... ؛

 آنها جامه ( ستر وعفاف ) شما هستند ، و شما ( نیز ) لباس ( عفت ) آنها هستید .............. .

« آنگونه که انسان با لباس از سرما و گرما و حشرات و آسیب های پوستی محافظت می شود زن و مرد با ازدواج یکدیگر را از گناه حفظ می کنند . » [3]

-سوره ی مبارکه ی نساء : آیه ی  28

یرید الله أن یخفّف عنکم و خلق الانسان ضعیفاً ؛

 خدا می خواهد کار را بر شما آسان کند و انسان ضعیف خلق شده است .

« در تفسیر آیه 28 سوره نساء  و دیگر آیاتی که ازدواج با کنیزان مطرح شده است حکمتی وجود دارد: زیرا پیروی از شهوات و در دام گناه افتادن برای انسان  وزر و سنگینی می آورد و تشریع ازدواج و فراهم شدن امکان آن برای کسی که نمی تواند با زنان آزاد ازدواج کند از فساد و گناه جلوگیری می کند و انسان از عواقب آن در امان می ماند و این نوعی توسعه برای انسان شمرده می شود .»[4]

7- توسعه ی رزق

     بعضی افراد فقر و تنگدستی را سدی در برابر ازدواج می دانند و به این امر مهم نمی پردازند . قران کریم انها را در صورت ازدواج به گشایش و توسعه در روزی نوید می دهد :

-سوره ی  مبارکه ی نور : آیه ی 32

   و انکحو الایامی منکم والصالحین من عبادکم و امائکم ان یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله والله واسع علیم ؛

مردان وزنان بی همسر و بندگان و کنیزان صالح خود را به نکاح (یکدیگر) در آورید ، اگر فقیر باشند خدا به لطف خود انان را بی نیاز خواهد فرمود . که خدا گشایش دهنده و دانا است .

 8- حفظ نسب

"در اسلام حفظ نسب پایه ی احکام و حقوق فراوانی است بعضی از احکام فقهی بر شناخت رابطه ی فرزند با پدر و مادر یا برشناخت نسبت های فامیلی دیگر مبتنی است . آیاتی  مثل 234 بقره برای عده نگهداشتن زن بین دو ازدواج است – 228 بقره برای عده نگهداشتن زن به مدت سه دوره ی پاکی پس از طلاق است . ایه 4/طلاق برای انتظار زن باردار برای ازدواج مجدد تا هنگام وضع حمل و ...همگی بر پایه حکمت حفظ نسب قرار داده شده است ."[5]

- عده نگهداشتن زن بین دو ازدواج

 سوره ی مبارکه ی بقره : آیه ی 234

والذین یتوفون منکم و یذرون ازواجا یتربصن بانفسهن اربعه اشهر و عشرا فاذا بلغن اجلهن فلا جناح علیکم فیما فعلن فی انفسهن بالمعروف والله بما تعملون خبیر ؛

 و مردانی از شما که می میرند و زنانشان (زنده ) می مانند ان زنان باید تا مدت چهارماه و ده روز ( از شوهرکردن ) خودداری کنند ! پس از انقضای این مدت بر شما گناهی نیست که آنان در حق خویش کاری شایسته کنند، و خداوند از کردار شما آگاه است .

- عده نگهداشتن زن به مدت سه دوره ی پاکی پس ا ز طلاق

  سوره ی مبارکه ی بقره : آیه ی  228

والمطلقات یتربصن بانفسهن ثلاثه قروء ولا یحل لهن ان یکتمن ما خلق الله فی ارحامهن ان کن یؤمنّ بالله و الیوم الاخر و بعولتهن احق بردهن فی ذلک ان ارادو اصلاحا و لهن مثل الذی علیهن بالمعروف و للرجال علیهن درجه والله عزیز حکیم ؛

 زنهایی که طلاق داده شدند ( از شوهر نمودن ) خودداری کنند تا سه پاکی برآنان بگذرد ،و اگر به خدا و روز قیامت ، ایمان دارند حیض ویا حملی را که خدا در رحم آنها آفریده است ، کتمان نکنند ، وشوهران آنها درزمان عده ، حق بیشتردارند که آنها را به زنی خود رجوع دهند اگر که نیت خیر وسازش دارند. و زنان را همانند وظایفی که بر دوش آنهاست ، حقوق مشروعی است ،.....

-   انتظار زن باردار برای ازدواج مجدد تا هنگام وضع حمل

   سوره ی مبارکه ی طلاق : آیه ی 4

 ...و اولات الاحمال اجلهن ان یضعن حملهن ...؛

وزنان حامله مدت عده شان تا وقت زاییدن است .

- حرمت زنا

  سوره ی مبارکه ی اسراء: آیه ی 32

  ولا تقربو الزانی انه کان فاحشه وساء سبیلا ؛

و هرگز نزدیک ( عمل )زنا نشوید که کاری بسیار زشت و

راهی ناپسند است !

[1] دائره المعارف قرآن کریم ، ج 2 ، ص 559 ، ( به نقل از قاموس قرآن ، ج 2 ، ص 149 ).

[2]  همان ( به نقل از تفسیر کبیر ، ج 5 ، ص 116 ، روض الجنان ، ج 3 ، ص 51 ) .

[3] همان .

[4]همان ( به نقل از مواهب الرحمن ، ج 8 ، ص 79 ) .

[5]  دائره المعارف قران کریم ، ج 2 ، ص 556 ، 557

موانع ازدواج

1-خویشاوندی نسبی

   بنابر فرمایش قرآن هفت دسته از محارم نسبی هستند که ازدواج با آ نان حرام است :

   سوره ی مبارکه ی نساء: آیه ی 23

حرمت علیکم امهاتکم و بناتکم و اخواتکم و عماتکم و خالاتکم و بنات الاخ و بنات الاخت ...؛

حرام شد برای شما (ازدواج ) مادرانتان ، و دخترانتان ، و عمه ها ، و خاله ها ، و دختران برادر، ودختران 

خواهر شما...

2-خویشاوندی رضاعی ( شیر خواری )

   تحریم ازدواج به واسطه ی شیرخوردن در موارد متعددی حاصل می شود . قرآن فقط به دو مورد (مادر و خواهررضاعی ) پرداخته است :

 سوره ی مبارکه ی نساء : آیه ی 32                                                                                              

حرمت علیکم ... و امهاتکم الاتی ارضعنکم و اخواتکم من الرضاعه .... ؛

حرام شد برای شما ( ازدواج ) .... و ( با ) مادرانی که شما را شیر داده اند و خواهران رضاعی شما ....

" در حدیث معروف میان فریقین ( شیعه و سنی ) پیامبر (ص ) فرموده : تمام کسانی که با ارتباط نسبی حرام می شوند با ارتباط شیری نیز حرام اند."[1]

3- خویشاوندی سببی ( ازدواج )

گاه یک ازدواج سبب حرمت ازدواج های دیگر می شود. این موارد عبارتند از :

الف – مادر زن

    سوره مبارکه ی نساء : آیه ی 23

   حرمت علیکم ... و امهات نسائکم ... ؛

 حرام شد برای شما ( ازدواج ) ... و(با) مادران همسرانتان ...

   ( حکم مادر زن شامل مادر پدر زن و مادر زن هر چه بالا رود  می شود .)

ب- دختر زن ( ربیبه )

   سوره ی مبارکه ی نساء : آیه ی 23

   حرمت علیکم ... و ربائبکم الاتی فی حجورکم من نسائکم الاتی دخلتم بهن فان لم تکونوا دخلتم بهن

   فلا جناح علیکم ... ؛

 حرام شد برای شما ( ازدواج ) ... و ( با) دختران همسرتان که در دامن شما   تربیت شده اند از زنی که با او مباشرت کرده اید ، و اگر با زن دخول نکرده اید باکی نیست که با

   دختر او ازدواج کنید ...

   ( به مجرد عقد ازدواج دختر زن که از شوهر دیگر باشد حرام نمی شود بلکه مشروط براین است که     افزون بر عقد ، آمیزش نیز صورت بگیرد.)

ج- عروس (همسرپسر)

   سوره ی مبارکه ی نساء : آیه ی 23

   حرمت علیکم ... و حلائل ابنائکم الذین من اصلابکم ... ؛

 حرام شد برای شما ( ازدواج )...  و (با ) زنان فرزندان صلبی شما ، ( نه پسر خوانده شما ) ...

   ( این حکم شامل همسر پسر پسر وپسر دختر می شود.[2])

د- خواهر زن

   سوره ی مبارکه ی نساء : آیه ی 23

   ... و ان تجمعوا بین الاختین الا ما قدمت سلف ان الله کان غفورا رحیما ؛

 ... و نیز ( حرام شد ) جمع    میان دو خواهر ، مگر آنچه پیش از نزول این حکم ( در عصر جاهلیت ) کرده اید، که خدا در حق    بندگان بخشنده و مهربان است .

   " ازدواج با دو خواهر در یک زمان چه دائم و چه موقت هر چند آنان رضاعی باشند حرام است .      ولی ازدواج با آن دو در زمانهای گوناگون و پس از جدایی از خواهر قبلی مانعی ندارد مگر در صورتی که به طلاق رجعی از او جدا شود که در این صورت باید دوران عده پایان پذیرد ."[3]

ه- نامادری

   سوره ی مبارکه ی نساء : آیه ی 22

   ولا تنکحوا ما نکح اباءکم من النساء الا ما قد سلف انه کان فاحشه و مقتا و ساء سبیلا ؛

 زن پدر را   نباید به نکاح در آورید الا آنچه ( پیش از نزول این حکم ) کرده اید زیرا این کاری است زشت و مبغوض .  " حکم آیه همسر پدری وجد مادری هرچه بالا روند را نیز دربر می گیرد و حرمت به مجرد عقدحاصل می شود ."[4]

4- زنا

« به نظر امامیه زنا با محصنه ( زن شوهر دار یا زنی که درعده رجعی است ) سبب حرمت همیشگی ازدواج می شود . ولی ازدواج با زناکاری که محصنه نیست جایزاما مکروه است »[5]

سوره ی مبارکه ی نور: آیه ی 3

الزانی لا ینکح الا زانیه او مشرکه و الزانیه لا ینکحها الا زان او مشرک و حرم ذلک علی المؤمنین ؛

 مرد زناکار ، جز با زن زناکار یا مشرک نکاح نمی کند ؛ وزن زناکار را جز مرد زناکار یا مشرک نکاح نمی کند ؛ واین ( کار) بر مومنان حرام شده است .

5- طلاق سوم

« اسلام برای جلوگیری از سوء استفاده مردان تعدد طلاق را مانع ازدواج قرار داده است تا مرد بر زن سخت نگیرد و از حق طلاق که در دست اوست به آسانی استفاده نکند .» [6]اسلام در دو طلاق حق رجوع و بازگشت برای مرد قرار داده که پس از دو طلاق مرد آزاد است به همسر خویش رجوع کند و با شایستگی به زندگی مشترک سرو سامان بخشد یا با پرداخت حقوق وی و نیکی به او برای همیشه از او جدا شود :

سوره ی مبارکه ی بقره : آیه ی 229

الطلاق مرتان فامساک بمعروف او تسریح باحسان ولا یحل لکم ان تاخذوا مما اتیتموهن شیئا الا ان یخافا الا یقیما حدودالله فان خفتم الا یقیما حدودالله فلا جناح علیهما فیما افتدت به تلک حدودالله فلا تعدوها و من یتعد حدودالله فاولئک هم الظالمون ؛

طلاق ، ( طلاقی که شوهر درآن رجوع تواند کرد ) دو مرتبه است پس ( آن گاه که طلاق داد و رجوع کرد ) باید به خوشی و سازگاری از زن نگهداری کند و یا به نیکی و خیر اندیشی او را رها کند و برای شما حلال نیست که چیزی از مهر آنان را به جور بگیرید مگر آن که بترسند که حدود دین خدا را ( راجع به احکام ازدواج ) نگاه ندارند ( در چنین صورت ) اگر بترسید که حدود الهی را رعایت نکنند بر آنان روا باشد که زن چیزی از مهر خود ( برای طلاق ) به شوهر ببخشد . این احکام حدود ( دین ) خداست ؛ از آن سرکشی مکنید و کسانی که از احکام خدا سر پیچد ، به حقیقت خود ستمکارانند .

و درصورتی که بار سوم طلاق انجام پذیرد حق رجوع درعده یا ازدواج پس از عده از مرد سلب می شود مگر آن گاه که مردی دیگر ( محلل ) با آن زن ازدواج و آمیزش کند سپس او را طلاق گوید تا پس از عده ی شوهر دوم ، اولی بتواند با او ازدواج کند :

سوره ی  مبارکه ی بقره : آیه ی 230

فان طلقها فلا تحل له من بعد حتی تنکح زوجا غیره فان طلقها فلا جناح علیهما ان یتراجعا ان ظنا ان یقیما حدودالله و تلک حدود الله یبینها لقوم یعلمون ؛

 پس اگر زن را طلاق ( سوم ) داد ، باکی نیست که زن و شوهر به زوجیت باز گردند اگر گمان برند که ( از آن پس ) احکام خدا را ( راجع به امر ازدواج ) نگاه خواهند داشت . این است احکام خدا ، که آن را برای مردم دانا بیان می کند.

« البته پس از طلاق نهم دیگر به هیچ وجه حق رجوع یا ازدواج با آن زن برای شوهر باقی نمی ماند»[7]

6- همسر داشتن یا در عده بودن ( احصان و اعتداد )

ازدواج با زن شوهر دار و یا زنی که در عده دیگری است موجب حرمت همیشگی او بر آن مرد می شود :

سوره ی مبارکه ی نساء :آیه ی 24

و المحصنات من النساء الا ما ملکت ایمانکم کتاب الله علیکم و احل لکم ما وراء ذلکم ان تبتغوا باموالکم محصنین غیرمسافحین فما استمتعتم به منهن فاتوهن اجورهن فریضه و لا جناح علیکم فیما تراضیتم به من بعد الفریضه ان الله کان علیما حکیما ؛

 و ( نکاح ) زنان شوهردار ( نیز برای شما حرام شد ) مگر آن زنان را که ( درجنگ های با کفار ، به حکم خدا ) مالک شده اید بر شما است که پیرو کتاب خدا باشید ( و با زن هایی که حرمت آنها یاد شد نکاح نکنید ) اما هر زنی غیر آن که ذکر شد حلال است که به  مال خود (به طریق زناشویی ) بگیرید ، نه آن که زنا کنید ، و زنانی را که متعه می کنید آن مهر معین ( که مزد آنها است ) به آنان بپردازید ، وباکی بر شما نیست که بعد از تعیین مهر ( هم ) به چیزی با هم تراضی کنید .( و بدانید که ) خدا البته دانا و حکیم است .

7- هسر پنجم

سوره ی مبارکه ی نساء ،:آیه ی 3

و ان خفتم الا تقسطو فی الیتامی فانکحوا ما طاب لکم من النساء مثنی و ثلاث و رباع فان خفتم الا تعدلوا فواحده او ما ملکت ایمانکم ذلک ادنی الا تعولوا ؛

 اگر بترسید که مبادا درباره ی ( یتیمان دختر ، به هنگام ازدواج ) مراعات عدل و داد نکنید ، پس زنان نیکو و مناسب را به نکاح خود آورید دو یا سه یا چهار همسر ( نه بیش تر ) ، و اگر بترسید که ( چون زنان متعدد گیرید ) راه عدالت نپیمایید ، پس تنها یک زن اختیار کنید یا چنانچه کنیزانی دارید به آنها اکتفا کنید ، این به ( عدالت و ) ترک ستمکاری نزدیک تر است .

طبق آیه ی 3 سوره نساء ازدواج با 2 یا سه یا 4 زن را تجویز می کند ، بر مرد بیش از چهار همسر به عقد دائم حرام است .

8- کفر

« در قران به مساله ی ممنوعیت ازدواج با کافران و مشرکان فقط در سوره های مدنی پرداخته شده و درسوره های مکی فقط از حرمت زنا وآ میزش نامشروع سخن به میان آمده است . ( سوره ی مومنون /7) حتی برخی عقیده دارند که تا سال ششم هجری منعی درازدواج  با کافران نرسیده بود و آیات تحریم پس ازآن نازل شده است » [8]سبب این امر آن است که احکام در اسلام به تدریج نازل شده و مسلمانان صدر اسلام کمتر در معرض ازدواج با بیگانگان بوده اند . آنان از طرفی درضعف و فقر به سر می بردند و از سوی دیگر بت پرستان قریش و دیگر قبایل با آنان دشمنی و جنگ داشتند . گر چه رسول خدا دختران خود را به ازدواج افراد مشرک درآورده بود و همسر زینب ، ابوالعاص و همسران ام کلثوم و رقیه دو پسر ابولهب بودند ولی تمام این موارد پیش از بعثت اتفاق افتاده بود وام جمیل ( همسر ابولهب) پس از بعثت پسرانش را به طلاق دختران رسول الله واداشت .»[9]

در این قسمت با عنوان ازدواج با غیر مسلمانان آیات مربوط به کفر در دو بخش بررسی می شود :

- ازدواج با غیر مسلمانان

الف – ازدواج با مشرکان

« یکی از موانع ازدواج برای مرد یا زن مسلمان، شرک است . مسلمان نمی تواند با مشرک به صورت دائم یا موقت ازدواج کند .»[10]

سوره  ی مبارکه ی بقره : آیه ی 221

و لا تنکحوا المشرکات حتی یومن و لأمه مومنه خیر من مشرکه و لو اعجبتکم و لا تنکحوا المشرکین حتی یومنوا  و لعبد مومن خیر من مشرک و لو اعجبکم اولئک یدعون الی النار والله یدعوا الی الجنه والمغفره باذنه و یبین ایاته للناس لعلهم یتذکرون ؛

 با زنان مشرک ازدواج مکنید تا این که ایمان آورند همانا کنیزکی با ایمان از زن آزاد مشرک بهتراست هرچند نیکویی او شما را به شگفت آورد ، و زنان خود را به مردان مشرک ندهید تا اینکه ایمان آورند همانا بنده ی مومن ازآزاد مشرک بهتراست هر چند ( مال و جمالش ) شما را به شگفت آورد . مشرکان ( شما را ) به آتش دوزخ می خوانند . و خدا ( از راه لطف و مرحمت ) به بهشت و مغفرت به اذن خود دعوت می کند و آیات خویش را برای مردم بیان می فرماید ، باشد که ( هوشیار و ) متذکر گردند.

حکمت تحریم ازدواج با مشرکان ، جلوگیری از تاثیر آنان بر فرهنگ جامعه ی اسلامی است .« درباره ی حفظ اعتقادات جامعه و دگرگونی تدریجی آن نمی توان بی تفاوت بود ، به ویژه با توجه به اینکه اگر مشرکان از طریق ازدواج به درون خانه های مسلمانان راه یابند ، افزون بر تاثیر پذیری فرزندان و زنان و برخی از اقشار مسلمانان ، جامعه اسلامی گرفتار دشمن داخلی می شود ، وبا مختلط شدن نژادها و پیروان ادیان دیگر ، هویت دینی ،ملیت و اصالت نژادی آن به خطر می افتد .»[11]

   قرآن درباره زنان مشرک هجرت کننده به مدینه چنین می فرماید:

سوره ی مبارکه ی ممتحنه : آیه ی 10

یا ایها الذین آمنوا اذا جاءکم المومنات مهاجرات فامتحنوهن الله اعلم بایمانهن فان علمتموهن مومنات فلا ترجعوهن الی الکفار لا هن حل لهم و لا هم یحلون لهن واتوهم ما انفقوا ولا جناح علیکم ان تنکحوهن اذا اتیتموهن اجورهن ولاتمسکوا بعصم الکوافر و سئلوا ما انفقتم ولیسئلوا ما انفقوا ذلکم حکم الله یحکم بینکم والله علیم حکیم ؛

ای کسانی که ایمان آورده اید ! زنان مومنی که هجرت کرده اند به سوی شما آمدند امتحانشان کنید خدا ( به صدق و کذب ) ایمانشان داناتر است . اگر با ایمانشان شناختید آنها را ( بپذیرید و )به ( شوهران ) کافرشان برمگردانید ؛ که این زنان مومن بر آن کفار ، و آن شوهران کافر براین زنان حلال نیستند ؛ ولی مهر ونفقه ای که شوهران خرج ( آن زنان ) کرده اند به آنها بپردازید و باکی نیست که شما با آنان نکاح کنید درصورتی که اجر و مهرشان را بدهید و هرگز زنان کافر را درهمسری خود نگه ندارید ! و شما از کفار مهر و نفقه مطالبه کنید ، آنها هم حق دارند مهر و نفقه طلبند . این حکم خدا است که در میان شما بندگان حکم می کند ؛ و خدا ( به حقایق امور ) دانا و حکیم است .

در بحث ازدواج با مشرکان آیات دیگری به صورت عام وجود دارد که بابحث اهل کتاب مشترک است و در بحث بعدی به آنها پرداخته می شود .

ب- ازدواج با اهل کتاب

« ازدواج زن مسلمان با اهل کتاب جایز نیست » [12] اما درباره ی ازدواج مرد مسلمان با زنان اهل کتاب چند نظر وجود دارد .

1- ب . « نظریه ی غالب میان فقیهان شیعه ، حرمت ازدواج دائم با زنان اهل کتاب وجواز ازدواج موقت با آنان است » [13]« البته عده ی فراوانی از امامیه معتقد به جواز نکاح دائم با کتابیه شده اند و این نظر ، میان متأخران طرفدارانی یافته است . » [14]؛ « فقیهان اهل سنت به اتفاق ، نکاح با زنان حر از اهل کتاب ( حربی یا معاهد ) را جایز دانسته اند  » [15] ؛ «  فقط برخی به کراهت قائل شده اند ؛ به ویژه اگر حربی باشد . »[16]

برای حرمت نکاح با زنان اهل کتاب ، چند استدلال قرآنی شده است :

1- 1 – ب . آیات حرمت ازدواج با مشرک

سوره ی مبارکه ی بقره : آیه ی 221 ( ولاتنکحوا المشرکات حتی یومن .....  ؛

 که در قسمت الف آمده است )

سوره ی مبارکه ی نور ، آیه ی 3

الزانی لاینکح الا زانیه او مشرکه و الزاینه لاینکحها الا زان او مشرک و حرم ذلک علی المومنین .

زیرا قرآن درباره ی اهل کتاب که عزیر و مسیح را پسر خدا می دانند تعبیر شرک به کار برده است :

سوره ی مبارکه ی توبه : آیه های 30- 31

و قالت الیهود عزیر ابن الله و قالت النصاری المسیح ابن الله ذلک قولهم بافواههم یضاهئون قول الذین کفروا من قبل قاتلهم الله انی یوفکون * اتخذوا احبارهم و رهبانهم ارباباً من دون الله و المسیح ابن مریم و ما امروا الا لیعبدوا  الهاً واحداً لا اله الا هو سبحانه و عما یشرکون ؛

 و یهود گفتند : عزیر پسر خداست ، و نصارا گفتند : « مسیح پسر خدا است ، این سخنی است که اینها ( یهود و نصارای صاحب کتاب و دین ) بر زبان می رانند که به گفتار کافران مشرک پیشین ( که اصلاً به نبی و کتب آسمانی معتقد نبودند ) نزدیک و مشابه است . خدا آنها را هلاک و نابود کند ، چگونه آنها از حق انحراف می یابند ؟! * اینها علما و راهبان خود (  و نیز مسیح پسر مریم را از روی نادانی ) به جای خدا به الوهیت گرفتند ، در صورتی که مأمور نبودند جز ان که خداوند یکتا را پرستش کنند که هیچ معبودی جز او نیست . منزه ( و برتر ) است او از آنچه ( با وی ) شریک قرار می دهند .

خداوند تعبیرشرک « سبحانه عما یشرکون » را به کار برده است پس احکام مشرکان شامل اهل کتاب نیز می شود  .

در پاسخ این استدلال گفته اند :

اولاً « در اصطلاح قرآن اهل کتاب ، کافرند ؛ ولی مشرک شمرده نمی شوند » [17] هر چند کلمه ی « یشرکون » درباره ی آنان آمده است . دلیل این مطلب آن است که در « آیه ی 105 سوره بقره  ، 1 و 6  سوره ی بینه اهل کتاب بر مشرکان عطف گرفته شده که دلیل بر مغایرت مفهومی بین آن دو است . » [18]

سوره ی  مبارکه ی بقره ، آیه ی 105

ما یود الذین کفروا من اهل الکتاب و لاالمشرکین ان ینزل علیکم من خیر من ربکم و الله یختص برحمته من یشاء و الله ذوالفضل العظیم ؛

 هرگز کافران اهل کتاب و مشرکان مایل نیستند که خیری از جانب خدا بر شما ( مسلمین ) نازل شود ، لیکن خدا هر که را بخواهد به فضل و رحمت خویش مخصوص گرداند و خدا صاحب فضل عظیم است .

سوره ی مبارکه ی بینه : آیه ی 1

لم یکن الذین کفروا من اهل الکتاب و المشرکین منفکین حتی تاتیهم البینه ؛

 کافران اهل کتاب ومشرکان ( از کفر و عصیان ) منفک نبودند ، تا  آن که برهان ( و حجت حق ) بر آنها آمد .

سوره ی مبارکه ی بینه : آیه 6

ان الذین کفروا من اهل الکتاب و المشرکین فی نار جهنم خالدین فیها اولئک هم شر البریه ؛

محققاً  آنان که از اهل کتاب کافر شدند ، آنها با مشرکان همه در آتش دوزخند و در آن همیشه معذبند آنها به حقیقت بدترین خلقند .

« ثانیاً برخی روایات دلالت دارند که این آیه به وسیله ی آیه 5 سوره ی مائده نسخ شده است در حدیثی از حضرت  علی ( علیه السلام ) آمده است : آیاتی در قرآن وجود دارد که نیمی از آن نسخ شده و نیمی به حال خود باقی است . امام برای این مطلب ، به این آیه 221 بقره مثال زده که قسمت اول آن به ممنوعیت نکاح با زنان اهل کتاب مربوط است که با آیه 5 مائده نسخ شده ؛ ولی قسمت دوم آن  « ولاتنکحوا المشرکین » که به ازدواج زنان مسلمان با اهل کتاب ارتباط دارد ، نسخ نشده و بر ممنوعیت باقی مانده است » [19]

سوره ی  مبارکه ی مائده : آیه ی 5

الیوم احل لکم .... و المحصنات من المومنات و المحصنات من الذین اوتوا الکتاب  من قبلکم اذا اتیتموهن اجورهن محصنین غیر مسافحین و لامتخذی اخدان و من یکفر بالایمان فقد حبط عمله و هو فی الاخره من الخاسرین .... ؛

 و ( نیز ) نکاح زنان پارسای مومنه ، وزنان پارسای اهل کتاب ( برای شما حلال شد ) در صورتی که شما مهر آنان را بدهید ، در حالی که خود زناکار نباشید و نه آن که زنان را در پنهانی رفیق و دوست بگیرید ، و هر کس به ایمان ( و دین اسلام ) کافر شود ، عملش تباه شده و در آخرت  از زیانکاران خواهد بود .

2- 1 –ب . برخی گفته اند : بر فرض که واژه ی مشرک ، شامل اهل کتاب نشود . حکمتی که برای ازدواج با مشرکان بیان شده است : « اولئک بدعون الی النار » ( بقره ی آیه ی 221 ) ، شامل اهل کتاب می شود ؛ زیرا زن و شوهر از نظر اخلاقی و دینی ، بر یکدیگر تأثیر می گذارند و در این جهت ، تفاوتی میان شرک و آیین آهل کتاب نیست ، بنابراین ، ازدواج با اهل کتاب نیز باید ممنوع باشد ، ولی گویا حکمت در این آیه ، تعمیم دهنده ی حکم نیست و گرنه فسق یا اختلاف در مذهب نیز باید مانع ازدواج قلمداد شود ؛ زیرا این حکمت در ان جا هم وجود دارد ؛ در حالی که هیچ کس ملتزم به این مطلب نشده است .

ادامه دارد .

3-1- ب . در آیه ی 10 سوره ممتحنه می فرماید : به پیوند های ازدواج ، که پیش تر با زنان کافر بسته اید پای بند مباشید ؛ یعنی پس از مسلمان شدن همسر کافر خود را ( مشرک باشد یا کتابی ) رها کنند .[20]

یا ایها الذین آمنوا اذا جاءکم المومنات مهاجرات فامتحنوهنّ الله اعلم باءیما نهنّ مؤمنات ٍ فلا ترجعوهن ّ الی الکفار لاهن ّ حلّ لهم و لاهم یحلون لهن و  اتوهم ما انفقوا و لاجناح علیکم آن تنکحوهنّ اذا اتیتموهنّ اجورهنّ و لا تمسکوا بعصم الکوافر . سئلوا ما انفقتم و لیسئلوا ما انفقوا ذلکم حکم الله یحکم بینکم والله علیم حکیم ؛

ای مؤمنان ! چون زنان مومن هجرت کنان نزد شما بیایند ( ایمان ) آنان را بیازمایید . خداوند به ایمان آنان و آنان داناتر است پس اگر آنان را مؤمن دانستید به سوی کافران بازنگردانید که ایشان برای آنان و آنان برای ایشان حلال نیستند و آنچه ( آن کافران ) هزینه کرده اند به آنها بپردازید و هر گاه مهر آنان را بدهید گناهی  بر شما نیست که آنان را به همسری درآورید و به پیوند ( پیش خود با ) زنان کافر پایبند نباشید و ( اگر زنان شما نزد آنها بروند ) کابین آنها را بخواهید . آنها نیز می توانند کابینی که ( به زنانشان ) داده اند ( از شما ) بخواهند .این حکم خداوند است که در میان شما داوری می کند و خداوند دانایی فرزانه است .

« ... ولاتمسکو ا بعصم الکوافر ..... » برخی به دلیل عموم لفظ « کوافر » که شامل زنان اهل کتاب هم می شود دلالت آیه را بر مطلب تمام دانسته اند .[21]

 این نظر را می توان پاسخ داد زیرا بحث و شأن نزول آیه درباره ی روابط مشرکان مکه با مسلمانان است وشاید شامل اهل کتاب نباشد .

4-1-ب در آیه 25 سوره نساء می فرماید : کسانی که توانایی ندارند با زنان آزاد و پاک دامن و با ایمان ازدواج کنند با دختران با ایمان که مملوک و کنیزند ازدواج کنند ؛ البته ایمان ظاهری آنان کفایت می کند ؛ زیرا حقیقت ایمان را خدا می داند :  و من لم یستطع منکم طولاً  ... اهلهن ... « وجه استدلال به آیه چنین است : ذکر صفت ایمان در آیه نشانگر عدم جواز ازدواج با زنان غیر مومن ( مشرک یا کتابی ) است  ولی به نظر می رسد آیه نمی تواند دال بر مقصود باشد زیرا برای مفهوم وصف ، حجیت و اعتباری ثابت نشده است .»   [22]

و من لم یستطع منکم طولاً أن ینکح المحصنت المومنت فمن ما ملکت أیمنکم من فتیتکم المونت و الله أعلم بإیمنکم بعضکم من بعض فانکحوهن بإذن اهلهنّ و ءاتوهن أجورهن بالمعروف محصنتٍ غیر مسفحت ولامتّخذت أخدان فإذا أحصن فإن أتین بفحشه فعلیهن نصف ما علی المحصنت من العذاب ذلک لمن خشی العنت منکم و أن تصبروا خیرلکم و الله غفور رحیم؛

هر یک از شما  که یارای مالی نداشته باشد تا زنان آزاد مؤمن را به همسری گیرد ، در میان کنیزان ، از دختران جوان مؤمن ، همسر گزیند و خداوند به ایمانتان داناتر است ؛ همه چون یکدیگرید پس با اجازه ی کسان ِ آنها با آنان ازدواج کنید و کابینهایشان را اگر پاکدامنند و نه پلیدکار و گزیننده ی دوست های پنهان ، به گونه ی شایسته  به ( کسان ) آنها بپردازید . آنگاه چون شوی کنند ، اگر به کاری زشت دست یازیدند برآنان نیمی از کیفر زنان آزاد خواهد بود . این ( ازدواج با کنیزکان ) برای کسی است که از ( آلایش ) گناه بهراسد و شکیبایی ورزیدن ، برای شما بهتر است و خداوند آمرزنده ای بخشاینده است .

5- 1- ب سوره ی مبارکه ی مجادله : آیه 22 :

بلاتجد قوما یؤمنون بالله و الیوم الاخر یوآدّون من حآدّ الله و رسوله ولو کانوا ءابآءهم و أو‌ أبنآء هم أو إخونهم أو عشیرتهم و أولئک کتب فی قلوبهم الایمن و أیدهم بروح منه و یدخلهم جنت تجری من تحتها الانهر خلدین فیها رضی الله عنهم و رضوا عنه أولئک حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون؛

در این آیه می فرماید: ای رسول خدا ! هرگز مردی را که مبداء و معاد ایمان دارد نخواهی یافت که با دشمنان خدا و رسول دوستی کند و چون ازدواج برای برقراری مودت و محبت و رحمت است ( روم / 21 ) . ازدواج با مشرکان و اهل کتاب جایز نیست . در این استدلال پاسخ داده شده [23]که اولاً آیه دوستی با کافران را به سبب دشمنی آنان با خدا و رسول منع می کند زیرا حکم بر وصف ِ « من حاد الله و رسوله » معلق شده است پس دوستی با کافران به جهت لزوم رابطه ی مودت بین زوجین ، اشکال ندارد . بدین سبب به دوستی های بسیاری در قرآن حتی با کافران و مشرکان سفارش شده است ؛ مانند سفارش به مصاحبت و رفتارنیک با پدر و مادر گرچه کافر باشند :‌« و صاحبهما فی الدنیا  معروفا » [24]و سفارش به صله ی رحم در آیه 21 سوره ی رعد . « و الذین یصلون ما امر الله به ان یوصل ... » ثانیاً ازدواج گاهی به جهت رفع نیاز جنسی و نه بر اساس مودت و رحمت است بدین جهت گاهی نشوز و اختلاف در عین زوجیت به چشم می خورد .

2- ب-  عده ای ازدواج با زنان اهل کتاب را جایز می دانند. آنها به آیه 5 سوره مائده استدلال کرده اند که بخشی از حلال های الهی را بیان می کند و یکی از آنها ازدواج با اهل کتاب است : « الیوم احل لکم ... و المحصنات ... قبلکم »

بر این استدلال سه اشکال وارد شده است :

1- 2- ب-  این آیه به آیه های حرمت ازدواج با کافر ( بقره / 221 ؛ ممتحنه / 10 ) نسخ شده است  « و روایاتی نیز بر منسوخ بودن آن دلالت می کند .» [25]

این گفته صحیح نیست زیرا « اولاً روایات دیگری بر نسخ آیه های حرمت به آیه ی 5 مائده دلالت دارند . » [26] « ثانیاً مائده واپسین سوره ای است که بر پیامبر نازل شده است . » [27] ( طبق روایت دو ماه پیش از رحلت پیامبر ) [28]

بدین جهت سوره ی مائده می تواند ناسخ آیه های جواز نکاح اهل کتاب با کلمه ی « الیوم » آغاز می شود که در ناسخ بودن صراحت دارد ؛ زیرا کلمه ی « الیوم » دلالت دارد بر این که هم اکنون حلّیّت قرار داده شده و منع و محدودیت برداشته شده است . » [29] « رابعاً هیچ گونه تنافی بین آیه ی جواز و آیات حرمت نیست و امکان جمع عرفی وجود دارد چون آیات مربوط به حرمت ازدواج با مشرک و آیه ی جواز ازدواج با اهل کتاب به دو موضوع کاملاً مباین با هم مربوط اند و آیات مربوط به حرمت ازدواج با کافر را می توان به آیه ی جواز ازدواج با اهل کتاب  تخصیص زد ؛ زیرا نسبت ، عام و خاص مطلق است . [30]

2-  2- ب – آیه ی 5 مائده به جواز متعه با زنان اهل کتاب و آیات حرمت به ازدواج دائم با آنان مربوط است ؛ زیرا آنچه را در نکاح دائم پرداخت می شود ، مهریه یا صداق می نامند و کلمه ی « اجر »  در آیه جواز نکاح در متعه ظهور دارد . این اشکال ، قابل پاسخ است ؛  زیرا اولاً اجر ، در نکاح دائم نیز به کار رفته است  [31]

سوره مبارکه احزاب : آیه ی 50

یأیها النبی انا  أحللنا لک أزوجک الاتی ءاتیت أجورهن و ما ملکت یمینک مما أفا ءالله علیک و بنات  عمک ... و امرأۃ مؤمنه ان وهبت نفسها للنبی ان أراد النبی أن یستنکحها خالصه لک من دون المؤمنین قد علمنا ما فرضنا علیهم فی ازواجهم و ما ملکت ایمنهم  لکیلا یکون علیک حرج و کان الله غفورا رحیماً؛

« و ثانیاً در آیه ی 5 سوره مائده ، « اُجور » برای دو گروه « المحصنات من المؤمنات » و « المحصنات  من الذین اوتو الکتاب » را مطرح  کرده است  و بی شک آیه درباره ی خصوص متعه ، درباره ی زنان مؤمن سخن نمی گوید و درباره زنان اهل کتاب نیز به مطلق ازدواج ( دائم یا متعه ) نظر دارد و اختصاص قید « اذا اتیتومهن اجور هن » به گروه دوم ( اهل کتاب ) نیز خلاف ظاهر است .» [32]

3- 2- ب –  هردو گروه مطرح شده در آیه ، زنان مؤمن هستند . برای آنان که از ابتدا ایمان داشته اند تعبیر « والمحصنات من المؤمنات » آمده و برای آنان که نخست اهل کتاب بوده و سپس ایمان آورده اند تعبیر « والمحصنات من الذین  اوتو الکتاب »  آمده است پس آیه اصلاً به ازدواج اهل کتاب ربطی ندارد.[33]

[1]مجمع البیان ، ج 3 ، ص46

[2]التبیان ، ج 3 ، ص 158

[3]تحریر الوسیله ، ج 2 ، ص 250 و 251

[4] التبیان ، ج 3 ، ص 160

[5] دایره المعارف قرآن کریم ، ج 2، ص 568 به نقل از سلسله الینابیع الفقیه ج 18 ص 33

[6] تحریر الوسیله ، ج2، ص254

[7]عیون اخبار الرضا ، ج 2 ، ص 161و188

[8] المیزان ، ج 15، ص 81.

[9]دائره المعارف قرآن کریم ، ج 2، ص 571 و572 به نقل از المحبر ص 52-53

[10]تحریرالوسیله ، ج2 ، ص 254

[11]ازدواج با بیگانگان ، ص 25-30

[12] . تحریر الوسیله ، ج 2 ، ص 254

[13]. جواهر الکلام ، ج 30 ، ص 31

[14] . منهاج ، خویی ، ج 2 ، ص 270

[15] . الام ، ج 4 ، ص 264 ؛ المغنی ، ج 7 ، ص 501

[16]. المبسوط ، ج 5 ، ص 50

[17]جواهر الکلام ، ج 3 ، ص 35 ؛ المغنی ، ج 7 ، ص 501

[18]جواهر الکلام ، ج 30 ، ص 35

[19] وسائل الشیعه ، ج 20 ، ص 538

[20]المیزان ، ج 19 ، ص 241 ؛ الکشاف ، ج 4 ، ص 518 .

[21]جواهر الکلام ، ج 30 ، ص 29 .

[22] زبدۃ البیان ، ص 655 .

[23]جواهر الکلام ، ج 30 ، ص 41 .

[24]لقمان / 15 .

[25]  مستدرک الوسائل ، ج 14 ، ص 433 ؛ وسائل الشیعه ، ج 20 ، ص 533 و 535 .

[26] تفسیر قمی ، ج 1 ، ص 100 ؛ وسایل الشیعه ، ج 20 ، ص 538 ، ح 6 .

[27] الدر المنشور ، ج 3 ، ص 3  .

[28]وسایل الشیعه ، ج 1 ، ص 459 .

[29]  جواهر الکلام  ، ج 30 ، ص 35 .

[30] المغنی ، ج 7 ، ص 501 ؛ جواهر الکلام ، ج 30 ، ص 35 .

[31]  احزاب / 50 ؛ مائده / 5 ؛ ممتحنه / 10 .

[32]  جواهر الکلام ، ج 30 ، ص 39 .

[33] همان ، ص 42 .

ازدواج سنت نبوی

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم ) :من أحب ان یکون علی فطرتی فلیستن و ان من سنتی النکاح[1].

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) : هر که آیین مرا دوست دارد باید به سنت من عمل کند و از سنن من ازدواج است. 

احراز ولایت الهی

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم): من نکح الله و انکح الله استحق ولایته الله[2]

پیامبر خدا (ص) فرمودند: هر که برای خدا ازدواج کند و برای خدا کسی را به ازدواج دیگری درآورد سزاوار ولایت و دوستی خداست.

اثر ازدواج در نحوه ی ملاقات خدا

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم ) من احب ان یقلی الله طاهرا مطهرا فلیلقه بزوجه. [3]

پیامبر خدا (ص) فرمودند: هر که دوست دارد که پاک و پاکیزه خدا را دیدار کند با همراه همسری به دیدارش رود.

کثرت امر به ازدواج

قال علی بن ابیطالب علیه السلام : تزوجوا فان رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) کثیرا ما کان یقول من کان یحب ان یتبع سنتی فلیتزوج فان من سنتی التزویج.[4]

حضرت علی (علیه السلام) فرمودند: ازدواج کنید زیرا رسول خدا (ص) فراوان می فرمود؛ هر که دوست دارد از سنت من پیروی کند ازدواج نماید زیرا ازدواج از سنن من است.

[1] - بحارالانوار، ج 103. ص 222 0نقل از نوادر راوندی ص 35).

[2] -المحجه البیضاء 3/ 53و 54 صص .

[3]- بحارالانوار، ج 103 ص 221، 222 (نقل از نوادر راوندی ص 12).

[4] - بحارالانوار، ج 103 ص 220.

-ارزش بیتوته با همسر

عن الصادق (علیه السلام) قال:  جاء رجل الی ابی

فقال له : هل لک زوجه ؟

قال : لا

قال : لا احب أن لی الدنیا و ما فیها و انی ابیت لیله لیس لی زوجه

قال : ثم قال : ان رکعتین یصلیها رجل متزوج افضل من رجل یقوم لیله و یصوم  نهاره و أعزب . ثم اعطاه ابی سبعه دنانیر و قال : تزوج بهذه .

« امام صادق (علیه السلام) فرمود: مردی خدمت پدرم امام باقر علیه السلام رسید پدرم به او فرمود : آیا ازدواج نموده ای  ؟ آن مرد گفت : خیر . پدرم فرمود: من دوست نمی دارم دنیا و آنچه در آن است را مالک باشم و یک شب را بدون همسر طی کنم . سپس فرمود : دو رکعت نماز متزوج از عبادت یک شبانه روز عزب افضل است پس پدرم هفت دینار به او داد و فرمود: با اینها ازدواج کن »[1]

- ازدیاد روزی

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) : اتخذوا الاهل فانه ارزق لکم.

« رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود : ازدواج کنید تا روزی شما فراوان شود » [2]

- اشرار مردم

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) : شرارکم عزابکم و العزب اخوان الشیاطین

« رسول خدا( صلی الله علیه و آله و سلم)  فرمود: بدترین شما عزب ها هستند ، آنها برادران شیطانند»[3]

- خروج از زمره ی گناهکاران

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) لرجل: ألک زوجه ؟ قال: لا یا رسول الله

قال: ألک جاریه؟ قال : لا یا رسول الله

قال : أفأنت موسر ؟ قال : نعم

قال: تزوج و الا فأنت من المذنبین

« رسول خدا( صلی الله علیه و آله و سلم)به شخصی فرمود: آیا ازدواج نموده ای ؟ گفت خیر . فرمود: آیا کنیزی داری ؟گفت خیر . فرمود : آیا تمکن مالی داری ؟ گفت : آری . فرمود: باید ازدواج کنی و گرنه از گناهکاران خواهی بود » [4]

- مشمول رحمت الهی

عن النبی (صلی الله علیه و آله و سلم) قال: یفتح ابواب السماء فی أربعه مواضع : عند نزول المطر و عند نظر الولد فی وجه الوالد و عند فتح باب الکعبه و عند النکاح [5]

« از پیامبر خدا ( صلی الله علیه و آله و سلم) است که فرمود: در چهار موقع عنایت و رحمت حق متوجه انسان می شود : به وقت باریدن باران ، به هنگام نظر کردن فرزند به صورت پدر ، از باب مهر و محبت ، در آن زمان که در خانه کعبه باز می شود ، و آن وقت که عقد و پیمان ازدواج بسته شده و دو نفر با یکدیگرجهت زندگی جدید وارد عرصه ی نکاح می شوند.»

- فضیلت ازدواج در جوانی

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) : ما من شاب تزوج فی حداثه سنه الا عج شیطانه : یا ویله یا ویله عصم منی ثلثی دینه فلیتق الله العبد فی الثلث الباقی [6]

«رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)  فرمود : هیچ جوانی در اوایل جوانی ازدواج نمی کند جز آن که شیطانش فریاد می کند : ای وای از او ، فریاد از او ، دو سوم دینش را از دستبرد من نگاه داشت . پس باید عبد خدا در نگهداری یک سوم دیگر( دینش ) جانب تقوا را رعایت کند»

- سبب پاکدامنی

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) : یا معشر الشباب من استطاع منکم الباه فلیتزوج  فانه أغضّ للبصر و أحصن للفرج

«رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود : جوانها ! هر کدام از شما را قدرت است ازدواج کند تا دیدگانتان کمتر زنان را دنبال کند و دامنتان پاک بماند»[7]

- فراهم کردن سعادت

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) : من تزوج فقد اعطی نصف السعاده

«رسول خدا  (صلی اله علیه و آله و سلم )فرمود : هر کس ازدواج  کند نیمی از سعادتش را به دست آورده است »[8]

-  نصف عبادت

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) : من تزوج فقد أعطی نصف العباده :

« رسول خدا( صلی اله علیه و آله و سلم) فرمود: هر که ازدواج کند، نصف عبادت به او داده شده است»[9]

- بهتر از روزه دار و شب زنده دار

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) : المتزوج النائم افضل عند الله من الصائم القائم  العزب 

«رسول خدا( صلی اله علیه و آله و سلم) فرمود: شخص متأهل هر چند در خواب و استراحت باشد ، نزد خداوند با فضیلت تر از شخص روزه دار و شب زنده داری است که عزب و مجرد زندگی می کند»[10]

-حیات پاک

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) : من احب ان یلقی الله طاهراً مطهراً فلیتعفف بزوجه

«رسول خدا( صلی اله علیه و آله و سلم) فرمود: هر کس دوست می دارد خداوند را پاک و پاکیزه دیدار کند ، باید به داشتن همسر، پاکدامن و عفیف زیست نماید»[11]

- بهترین و بدترین امت

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) : خیار امتی المتأهلون و شرار امتی العزاب

«رسول خدا( صلی اله علیه و آله و سلم) فرمود: نیکان امت من متأهل ها و بدان امت من مجردها یند»[12]

- رغبت عقلانی و وظیفه شرعی

قال الامام رضا (علیه السلام) : لولم تکن فی المناکحه و المصاهره آیه محکمه و لا سنه متبعه ، لکان فیما جعل الله فیها من بر القریب و تألف البعید ، ما رغب فیه العاقل اللبیب و سارع إلیه الموفق المصیب .

« امام رضا ( علیه السلام ) فرمودند: اگر درباره ی ازدواج و دامادی آیتی محکم و سنتی پیروی شده ( از رسول خدا) هم نبود ، باز موضوع نیکی به خویشاوند و خویش و مأنوس شدن با بیگانه که خداوند در این امر قرار داده است انگیزه ای بود که خردمند صاحبدل به ازدواج رغبت کند و عاقل درست اندیش به آن بشتابد»[13]

-تضمین یاری خداوند

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) :حق علی الله عون من نکح التماس العفاف عما حرم الله

«رسول خدا( صلی اله علیه و آله و سلم) فرمود: هر که به منظور پاک  نگه داشتن خود از آنچه خداوند حرام کرده است ازدواج کند بر خداست  که او را کمک کند»[14]

- بریدگی از اهل بیت (  علیه السلام )

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) : من ترک التزویج مخافه ا لعیله فلیس منا

«رسول خدا( صلی اله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر که از ترس تنگدستی ازدواج نکند از ما نیست »[15]

- توسعه ی معیشت

 قال الصادق (علیه السلام) : جاء رجل إلی النبی صلی اله علیه و آله و سلم فشکی الیه الحاجه فقال : تزوج ، فتزوج ، فوسع علیه

« امام صادق ( علیه السلام ) فرمودند: مردی نزد رسول خدا ( صلی اله علیه و آله و سلم)آمد و از فقر و نداری شکایت نمود . پیغمبر ( صلی اله علیه و آله و سلم)به او فرمود : برو ازدواج کن وی رفت و مطابق دستور رسول خدا عمل کرد و در نتیجه روزی و معیشتش فراخ گردید»[16]

- عدم فضیلت مجرد زیستن

قال الامام الرضا (علیه السلام) : إن امراه سألت أبا جعفر علیه السلام  فقالت : أصلحک الله ، أنی متبتله فقال لها : و ما التبتل عندک ؟ قالت : لا ارید التزویج أبداً . قال : و لم ؟ قالت : ألتمس فی ذلک الفضل ، فقال : انصر فی فلو کان فی ذلک فضل لکانت فاطمه ( سلام الله علیه و آله ) أحق به منک ، إنه لیس أحد یسبقها إلی الفضل

« امام رضا (علیه السلام) فرمودند: زنی به امام باقر عرض کرد : خدایت نیکو گرداند ، من زنی تارک دنیا هستم . حضرت فرمود: منظورت از ترک دنیا چیست ؟ عرض کرد: نمی خواهم هرگز ازدواج کنم ! حضرت پرسید : چرا؟ عرض کرد: دنبال کسب فضیلت هستم . حضرت فرمود : دست بردار ؛ اگر در این کار فضیلتی بود ، فاطمه (سلام الله علیها) از تو سزاوارتر به آن بود . هیچ کس نیست که در فضیلت بر او سبقت بگیرد»[17]

- بدگمانی به خدا

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) : من ترک التزویج مخافه العیله فقد أساء ظنه بالله عزوجل

«رسول خدا( صلی اله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر کس از ترس فقر و عیال واری ترک ازدواج کند ، حتماً نسبت به خداوند عزیز و جلیل ، بدگمان شده است به استناد وعده ی خداوند که « ان یکونو فقرا ء یغنهم الله من فضله » [18]اگر بینوا باشند خداوند از فضل خویش به نوایشان رساند[19]»

- شرورترین مردگان

قال رسول الله (صلی اله علیه و آله و سلم) : شرار موتاکم العزاب ، رذال موتاکم العزاب

رسول خدا ( صلی اله علیه و آله و سلم) فرمودند : شرورترین و پست ترین مردگان شما مجردها هستند؛ آنان که زن نگرفته و یا شوهر نکرده اند و همواره تنها زیست می نمایند»[20]

[1] بحار الانوار ، ج 103 ، ص 217

[2] بحار الانوار ، ج 103 ، ص 217

[3]بحار الانوار ، ج 103 ، ص 220

[4]  بحار الانوار ، ج 103 ، ص 220

[5]نظام خانواده در اسلام ، ص 40 به نقل از ازدواج در اسلام ، ص 17

[6] بحار الانوار ج 103 ص221

[7] ازدواج در اسلام ، ص 14

[8] مستدرک الوسایل ابواب مقدمات باب اول

[9] بحارالانوار ،ج 100، ص220

[10] بحارالانوار ،ج 100، ص221

[11]مستدرک الوسایل ، ج 14 ، ص 150

[12] جامع الاخبار ، ص119

[13] مکارم الاخلاق ، ج 1 ، ص 449

[14] کنز العمال ، ش 44443

[15] کنز العمال ، ش 44460

[16]وسایل الشیعه ، ج 14، ص 25

[17]بحار الانوار ، ج 100 ، ص 331

[18] نور /32

[19] اصول کافی ، ج 5 ،ص 331

[20] بحار الانوار ، ج 100 ، ص 220

منبع:http://www.ezdevajasan.ir/Default.aspx?tabid=557

مطلب مرتبط:فوت و فن های شوهرداری

مردان اگر مي خواهند محبوب همسرشان شوند و فضايي سرشار از انس و معنويت و صميميت داشته باشند ، به توصيه هاي زير توجه کنند:

1. نسبت به همسر خود ، نگرشي مطلوب و متعالي داشته باشيد و او را امانت الهي بدانيد و در حفظ و نگهداري اين وديعه الهي تلاش کنيد.

2. به همسر خود احترام کنيد و با وي محترمانه صحبت کنيد و در ارتباط با او از عواطف سرشار و محبّت بسيار دريغ نورزيد.

3. حقوق متقابل خود و همسر خود را بشناسيد و در ايفاي حقوق وي تلاش نمائيد.

4. باور کنيد که پدر و مادر کانون منظومه خانوادگي هستند که تشعشعات عاطفي خود را در محيط خانواده مي پراکنند و حيات عاطفي را رونق مي بخشند.

5. باور کنيد که پدران و مادران پايه گذاران شخصيت فرزندان و معماران خوشبختي آنان هستند بنابر اين در تقويت روابط خود هر چه بيشتر تلاش کنيد.

6. همسر خود را فردي با ارزش و برخوردار از کرامت انساني بدانيد.

7. همسر خود را فردي مستعد کمال، پيشرفت و تحول بپنداريد.

8. به پيشرفت و ترقي و رشد شخصيت همسر خود علاقمند باشيد و زمينه را براي تحقق اين امر فراهم نمائيد و از اين طريق کانون خانواده را از زوال و فرسايش تدريجي مصون سازيد و عرصه زندگي را براي نوآوري ها بگشاييد.

9. زمينه را براي پرورش احساسات مثبت و عواطف سازنده نسبت به همسر خود فراهم سازيد و از داد و ستد عاطفي به سه شيوه قلبي، کلامي و عملي استفاده کنيد و لذا به همسر و شريک زندگي خود ابراز محبّت کنيد همسر خود را قلباً دوست بداريد و با زبان اين امر را ثابت نماييد.

10. محبّت خود را به همسرتان به صورت عملي نيز نشان دهيد و لذا سعي نمائيد در روز تولد او، يا روز ازدواج او و يا مناسبت هاي ديگر به او هديه دهيد و از اين طريق محبّت خود را ابراز نمائيد.

11. سعي کنيد فهرستي از قابليت ها، صفات مثبت همسر خود را در نظر بگيريد و به موارد مثبت وجود و شخصيت او کاملاً توجه کنيد و در مناسبات با او به اين قابليت ها اشاره نمائيد و از صفات برجسته و مثبت او تعريف کنيد و از اين طريق فضاي خانواده و گفتگو را به فضايي گرم و صميمي و آکنده از روحيه مثبت تبديل نمائيد.

12. به جنبه هاي مشترک فکري و روحي خود و همسرتان توجه کنيد و سعي کنيد، خصايص مثبت، سازنده هر دو به تدريج بيشتر شود و از طريق خودآگاهي و خودسنجي به خودسازي برسيد و صفات برجسته انساني را در وجود خود و همسرتان تقويت نمائيد.

13. سعي کنيد با همسرتان تفاهم داشته و رابطه حسنه داشته باشيد. اين تفاهم مي تواند در حضور ديگران و يا در فضاي خلوت زندگي صورت پذيرد. اين امر مستلزم بهره گيري از «هنر خوب شنيدن و خوب گوش دادن است». لذا سعي کنيد در هنگام گفتگوي با همسرتان، به دقت به گفتار او توجه کنيد و اجازه دهيد که مطالب خود را کاملاً بيان کند.

14. باور کنيد که همسرتان انساني است منحصر به فرد و واجد ويژگي هاي شخصيتي مثبت و منفي. لذا از مقايسه او با ديگران به شدت بپرهيزيد. سعي کنيد او را با گذشته اش مقايسه کنيد و تغييرات رفتاري و پيشرفت فکري و اخلاقي وي را تحسين نمائيد.

15. سعي کنيد حالات و روحيات همسر خود را بشناسيد و فهرستي از آرزوها و علائق وي تهيه کنيد و از انتظارات او آگاه شويد. سپس به تأمين خواسته ها و علايق منطقي و اصولي وي خود را ملزم نمائيد.

16. سعي کنيد حريم يکديگر را مراعات کنيد و از جرّ و بحث با هم خودداري کنيد و مطالب بيجا را با سکوت خود و يا ارائه پيشنهاد مناسب به گفتگوهاي سازنده و ثمربخش تبديل کنيد.

17. باور کنيد که هر کلمه و گفتار شما، در بردارنده بار عاطفي و رواني است که بر وجود شنونده تأثير مثبت و منفي دارد لذا سعي کنيد از زبان گرم، نرم، ملايم، توأم با احترام و محبّت استفاده کنيد و کلمات «بفرمائيد، بنشين و ....» سه پيام است که هر کدام اثري خاص در ارتباط با ديگران دارند. کوشش کنيد از کلمات موهن، ملالت آور، تحريک آميز، هرگز استفاده نکنيد.

18. سعي کنيد براي نيل به تفاهم و مناسبات بيشتر با همسرتان از صداقت و راستي استفاده کنيد. باور کنيد که رمز خوشبختي و توفيق بسياري از خانواده ها، صادقانه بودن آنها و بهره گيري از اين صفت برجسته انساني بوده است.

19. به مديريت کانون خانواده اهميت دهيد و سعي کنيد در تصميم گيري و هدايت زندگي از هماهنگي لازم برخوردار شويد و حدود وظايف هر يک از اعضاي خانواده را مشخص نمائيد.

20. سعي کنيد خود را برتر و بالاتر از همسرتان احساس نکنيد و او را شريک زندگي بدانيد و به اين نکته توجه کنيد که درجات تحصيلي، موقعيت اجتماعي، وضعيت سني، امکانات مالي شما، بايد بر ميزان فروتني و خضوعتان بيفزايد، بخصوص زماني که در پيشرفت هاي تحصيلي و موفقيت هاي مادي شما همسرتان نقش اساسي داشته است.

21. براي بقاء، تداوم و تعالي خانواده و دست يابي به کاخ سعادت زندگي، مصلحت زندگي را بر منفعت شخصي ترجيح دهيد و سعي کنيد خواسته هاي فردي خود را در راه تحقق اهداف زندگي و زناشوئي ناديده بگيريد و هر جا که مصلحت بزرگتري مطرح است انعطاف پذيري بيشتري نشان دهيد.

22. از لجاجت و رقابت ناسالم با همسرتان جداً پرهيز کنيد. و جاي آن را به يکدلي، يکرنگي، صميميت و رفاقت بدهيد. باور کنيد يکي از مهمترين عوامل تزلزل در بناي خانواده و آغاز نابساماني و مشکلات خانوادگي، لجبازي دو همسر با هم و عدم پذيرش يکديگر مي باشد. سعي کنيد همسرتان را آنگونه که هست بپذيريد و روابط خود را بر پايه دوستي و محبّت تنظيم کنيد.

23. سعي کنيد در صدد تملک کامل همسرتان نباشيد و از مرز تعادل خارج نشويد.

24. به اصل تفاوت هاي فردي معتقد باشيد و باور کنيد که زن و شوهر دو موجودند که از نظر هوش و استعداد و علايق و خصايص جسماني و اخلاقي تفاوت هايي دارند. سعي کنيد حداکثر توافق بين خصايص شما و همسرتان به تدريج برقرار گردد و وجود يکديگر را مکمّل و متمم هم بدانيد و به تکامل هم کمک کنيد.

25. هميشه به همسرتان متذکر شويد که کار او به ويژه در خانه براي شما با ارزش است لذا سعي کنيد کار مرد و زن خانه را کم ارزش و کار بيرون از خانه را با ارزش تلقي نکنيد. اين امر در تقويت روحيه و مباني خانواده تأثير زيادي دارد.

26. به اصل مشارکت در زندگي خانوادگي معتقد باشيد و سعي کنيد تمام کارها را تنها خودتان انجام ندهيد بلکه از همسرتان و فرزندان خود کمک بگيريد. باور کنيد که در ازدواج و تشکيل خانواده مرد و زن عالي ترين سرمايه هاي وجود خود يعني روح و قلب و عواطف و آرزوها و احساسات و امکانات خود را به مشارکت گذاشته و با قبول همفکري، همياري، مددکاري و تعهدات گوناگون، بهترين جلوه مشارکت را ارائه کرده اند. به اين نکته اهميت دهيد که امروزه مدير موفق مديري است که به قابليت ها و قدرت هاي اعضاي خانواده خود بهاي لازم داده و شرايط را براي بروز و ظهور اين توانمندي هاي خدادادي مساعد مي نمايد. لذا با مشارکت با هم فضاي خانه را به فضايي بالنده و ثمربخش مبدل سازيد.

28. اگر به دليل کار زياد و تعهدات بيرون از منزل قادر نيستيد، عملاً به همسرتان کمک کنيد، علاقه خود را به کمک و همکاري با او ابراز نمائيد و از حمايت خود، وي را مطمئن سازيد.

29. در مديريت خود از مرد سالاري و زن سالاري خودداري کنيد و براي داشتن يک خانواده متعادل از حق سالاري پيروي کنيد و به گفتار امام باقر ـ عليه السلام ـ که مي فرمايد: «حق را بگوييد، گرچه بر عليه خودتان باشد» کاملاً توجه نمائيد. در مديريت خانه، مرد يا زن هيچکدام نبايد نظرات و سليقه هاي خود را بر ديگري تحميل نمايند و لذا بايد کلام حق و منطق صحيح را چه از جانب مرد و چه از جانب زن باشد بپذيريد.

30. براي تعادل در زندگي و کاميابي هر چه بيشتر، از خوش خلقي و گشاده رويي و چهره اي پر نشاط استفاده کنيد و کوشش کنيد که با شيوه هاي گوناگون گرد و غبار افسردگي را از چهره همسرتان بزداييد. هرگز اجازه ندهيد افکار مأيوس کننده و منفي بر وجود اعضاي خانواده شما سايه افکند و ريشه هاي شادکامي و شادابي شما را ازبين ببرد.

منبع : کتاب خانواده ي متعادل

تبیان

قايقي را تصور نماييد که دو نفر پاروزن داشته باشد. اگر پارو را متفقاً حرکت بدهند قايق به سهولت در روي امواج به راه مي افتد. اگر با هم متفق نباشند تلاطم آب قايق را لرزان و حتي غرق مي کند. فرزند عزيزم اين قايق، ازدواج و پارو زنان آن زن و شوهرند که در سطح درياي زندگي سياحت مي نمايند. اگر با يکديگر موافق نشوند موازنه را گم کرده و به انواع بدبختي تصادف کنند.
له وي
 

ازدواج
 

گلچيني از باغ معرفت
 

آنهایی كه ركن و اساس‌ هستند و برای رسیدن به یك زندگی سعادتمندانه نقش بسزایی دارند؛

آنهایی كه شرط كمال هستند و برای بهتر و كامل‌ترشدن زندگی‌اند و بیشتر به سلیقه و موقعیت افراد بستگی دارند.

عوامل دسته اول را می‌توان در موارد زیر گنجاند که به تدریج آنها را با یکدیگر مرور خواهیم کرد:

1- کفویت؛

2- شرایط اقتصادی؛

3- ویژگی‌های جسمی (زیبایی) و روحی؛

4- سن؛

5- شرایط شخصیتی (درون‌گرا، برون‌گرا، مكان ‌كنترل بیرونی، مكان‌ كنترل درونی، شخصیت قربانی)

6- دوست داشتن؛

کفویت

عامل اصلی و سرنوشت‌ساز در دسته اول کفویت است که به‌صورت اجمالی به بررسی آن می‌پردازیم.

«کفو» در لغت به‌ معنای نظیر و شبیه است و در ازدواج به ‌این معناست که میان زن و شوهر باید تا حدی شباهت وجود داشته باشد.

زن و شوهری که می‌خواهند عمری را با هم زندگی و برای تربیت فرزندانی سالم و صالح کوشش و همکاری كنند، باید با یکدیگر توافق و همتایی و همانندی نسبی داشته تا مجذوب یکدیگر شوند و بتوانند نیازهای جسمی و روحی یکدیگر را درک و به آن پاسخ گویند. به‌عنوان مثال، تحصیلات مشابه باعث همگونی می شود. زیرا تحصیلات نزدیك به هم، گاه نتیجه تشابه درجه هوش افراد است. از طرفی تفاوت در سطح تحصیلات، تفاوت‌های عمده‌ای در جهان‌بینی و نگرش افراد ایجاد می‌كند. آیا فردی كه تحصیلات دانشگاهی را در مقطع لیسانس تجربه كرده و افكار و عقایدش به‌طور خاصی منطبق با محیط و فضای خاص تحقیقاتی دانشگاهی است و آموخته است افكار انتزاعی خود را در برخوردها فعال نگهدارد و برای هر چیز دلیلی بطلبد، با فردی كه دارای بهره هوشی طبیعی و دارای تحصیلات مثلاً در مقطع راهنمایی است یكسان خواهد بود؟ آیا رفتارها، نحوه سخن‌ گفتن‌ها، نشست و برخواست‌ها، معاشرت‌های اجتماعی، توانایی‌های متفاوت و مهارت‌های لازم برای یك زندگی مشترك موفق و همچنین کفویت در سن و بسیاری موارد مشابه و تأثیرگذار در زندگی بشری تحت تأثیر مستقیم آموزش‌های ناشی از میزان تحصیلات نیست؟

در جاهلیت قبل از اسلام، قشربندی قبیله‌ای و پایگاه و طبقه اجتماعی، ملاک همه ارزش‌ها و وصلت‌ها شمرده می‌شد و بر همین اساس، ازدواج صورت می‌گرفت و کفویت به همانندی و همتایی طبقاتی و قبیله‌ای تفسیر می‌شد. پیامبر اعظم اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم) برای شکستن این پندار و جلوگیری از انحراف‌ها «اسلام» و «ایمان» را به‌عنوان شرط بایسته و لازم در امر ازدواج معرفی و بقیه شروط کفویت را زیرمجموعه آن بیان کردند.

در واقع، می‌توان گفت که ازدواج نوعی ترکیب بین دو انسان است، یک مرد و یک زن. همان‌طور که در ترکیبات شیمیایی دو عنصری که با هم ترکیب می‌شوند هرقدر از نظر هویت وجودی به یکدیگر نزدیک‌تر باشند ترکیب آن دو استوارتر و عمیق‌تر انجام خواهد شد و اگر بین دو عنصر تقارن و پیوندی نباشد، ترکیب آن دو سست و لرزان بوده و پس از زمان کوتاهی از بین خواهد رفت، در ازدواج هم با توجه به تفاوت‌هایی که میان زن و مرد وجود دارد، به‌ هر میزان زمینه‌های اشتراکی و یکسانی بین آنها‌ بیشتر باشد، ازدواج آن دو استوارتر و محکم‌تر خواهد بود و بالعکس.

پس اساس کار در روابط میان زن و شوهر، تناسب و هماهنگی میان آن دو است و باید به اصل کفویت و همانندی در ابعاد مختلف آن از جمله:

*کفویت و همخوانی در ایمان و عقاید مذهبی؛

*کفویت در اخلاق؛

*تناسبات خانوادگی از نظر: اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی؛

*کفویت ادراکی و تحصیلی؛

*کفویت نگرشی؛

*کفویت از نظر هوش؛

*تناسب سیاسی و اجتماعی.

*توجه خاص و ویژه‌ای مبذول داشت.

برگرفته از ساج

» ( چهارشنبه ششم اردیبهشت 1391 )
» مجلس عروسی مختلط همراه با ساز و دهل سنتی ( شنبه بیستم اسفند 1390 )
» حکم گرفتن شاباش به عنوان هدیه ( شنبه بیستم اسفند 1390 )
» مبارزه با خرافات در ازدواج ( دوشنبه یکم اسفند 1390 )
» عدالت با همسران ( دوشنبه یکم اسفند 1390 )
» مهریه‌های عجیب ( یکشنبه هجدهم دی 1390 )
» متن و انشا’ قباله ازدواج ( یکشنبه هشتم اردیبهشت 1392 )
» افراط و تفریط در انتخاب همسر ( چهارشنبه چهارم اردیبهشت 1392 )
» ارزش و اهمیت ازدواج از نظر روایات ( جمعه سی ام فروردین 1392 )
» آسیب‌های ازدواج امروز ( پنجشنبه بیست و دوم فروردین 1392 )
» آيا با هر كسي مي توان ازدواج كرد ؟ ( دوشنبه هفتم اسفند 1391 )
» احکام نکاح مطابق با فتاوای آیت الله وحید خراسانی (مد ظله العالی) ( سه شنبه یکم اسفند 1391 )